Уводник

30 години – звучи грандиозно, големо и неверојатно... А ете – тука сме, стасавме и до оваа “округла” бројка. Многумина не веруваа дека ЕМИТЕР ќе опстане толку долго. Да бидеме искрени, не верувавме ни ние, меѓутоа се надевавме и работевме.  Низ овие три полни декади испишавме преку 16 000 страници исполнети со околу 5000 статии со проекти, практични совети, информации за нови и стари технологии, достигнувања – содржини од сите области на науката и техниката. Во овие 5000 статии има околу 900 електронски конструкции за самоградба, околу 200 статии со самоградби и практични совети од други области, околу 400 тестови на уреди, алати и опрема и околу 1200 стручни теоретски написи. Низ годините истражувавме и демаскиравме заблуди и измами, дискутиравме и дебатиравме за мистерии, митови и хипотези, тестиравме теории и уреди, информиравме и едуциравме, паѓавме, станувавме, растевме и созревавме, опстојувавме. На овој или оној начин, наспроти сите тешкотии (од финансиска и организациска природа) успеавме ЕМИТЕР да не биде едно од многуте македонски списанија со кус век. 


Роботика

Во март 2007 година, ја објавивме статијата „Роботика – од научна фантастика до реалност”. Во неа го анализирав забрзаниот развој на роботиката и амбициозните предвидувања за иднината. Тогаш се чинеше дека сме на работ на нова технолошка револуција. По личните компјутери во секој дом и смартфоните во сечиј џеб, следеше смелата визија на Бил Гејтс за „робот во секој дом” – предвидување кое Scientific American го пренесе уште во јануари 2007 година. Визиониерите и научно-фантастичните автори веќе со децении ја потхрануваа колективната имагинација дека хуманоидни роботи (налик на Командант Дата, C-3PO, Терминатор или Робокоп) наскоро ќе станат дел од нашето секојдневие. Дваесет години подоцна, разгледуваме што навистина се случи и колку реалноста се разликува од очекувањата.


Астрономија и астронаутика

Секогаш кога нов телескоп треба да биде пуштен во употреба, научниците велат дека со нетрпение очекуваат да најдат одговори на некои отворени прашања. На крајот на краиштата, секој нов телескоп е намерно дизајниран за да даде некои конкретни одговори. Но, научниците исто така забележуваат дека новите телескопи неизбежно откриваат нови изненадувања и самото тоа ги прави многу возбудени. Кога станува збор за JWST, обете очекувања се остварија.):


Астрономија и астронаутика

Мистеријата на придружната ѕвезда во системот Гаја БХ2

Астрономите одамна знаат дека свет­­лината на една ѕвезда може да от­крие многу за нејзината природа. Од спектарот може да се дознае нејзината температура, хемискиот состав, воз­раста и во која етапа од животниот цик­лус се наоѓа. Но понекогаш некои ѕвезди се однесуваат како да одбиваат да ги следат правилата на вселената.


Аеронаутика

вистински приказни од воздухопловно-техничката работилница

Идејата за овој напис долго вре­ме ја носев во себе. Требаше само поттик од страна, па споме­ните да се обликуваат во содр­жина и текст кој треба да сочува од заборав еден мал колектив сос­тавен од врвни професионалци. Станува збор за ци­вил­ниот персонал на воздухопловно-техничка работилница од трети степен (ВТР) на аеродромот Петровец.


Роботика

Алшар е првиот македонски хуманоиден робот, синергија на мехатроника, вештачка интелигенција и уметност, создаден за жив контакт со публика. Неговата „сцена” не е лабораторија, туку амбиент каде роботот чита реакции, ја менува атмосферата и гради контекст во реално време. Во проектот се спојуваат отворени роботски платформи со сопствени модули, сензори и алгоритми за интеракција и генерација на креативни содржини. Алшар не е само технолошка демонстрација, туку експеримент во „дигитална хуманост”, прашање каде завршува машината и каде што почнува културата. Приказната ги отвора вратите кон нови сценарија: едукација, музејски и фестивалски перформанси, технолошки паркови и креативни индустрии. Од Македонија, Алшар прераснува во симбол на домашна инженерска амбиција со меѓународен медиумски одек и научен интерес.


Аеронаутика

На 29 јуни 2024 во Крушево се одржа јубилеј 50 години од формирање на ‘Хели Клуб’, што значеше и исто толку години Ултралесна авијација и Крила за слободно летање (змејови и параглајдери) кај нас.  Беа дојдени гости од целата земја и странство. Организаторот имаше подготвено презентација, ѕиден весник, говор, доделување признанија за особен придонес во развојот, промоција на книга од областа и секако забавен програм.
 


Информатика

Иако историјатот на процесорите е многу постар, сепак нашиот преглед ќе го ограничиме во рамките на нашиот јубилеј, периодот од 1995 па до денеска. Не земајте ни за зло поради површната ретроспектива – сепак, ова е тема што лесно би можела да заземе многу поголем број страници, но сепак мораме да оставиме место и за другите.


Информатика

Денес постојат разни модерни иновативни ситеми за шифрирање пораки што користат еден или повеќе клучеви за шифрирање. Со напредокот на пресметковната моќ, а посебно со појава на квантните компјутери во иднина, многу од нив стануваа небезбедни. Но, еден класичен шифрер, создаден пред повеќе од еден век останува имун на компроминатција дури и со користење на квантни компјутери, доколку правилно се употреби. Во овој текст, наменет за сите категории читатели на ЕМИТЕР, ќе ги откриеме основните тајни на шифрерот со клуч за една употреба или многу познат како One-time pad.


Математика

Во изминативе неколку години, начините на учење и перцепција на математиката доживеаја значителни трансформации. Од класично решавање задачи со молив и хартија, преку дигитални алатки и интернет-ресурси, до денешната примена на вештачката интелигенција, математиката постојано се прилагодува на технолошкиот развој.


Телекомуникации

Класичните WiFi про­ши­рувачи ја преполовуваат брзината за­тоа што мора да комуницираат со глав­ниот рутер и со уредите на истата фрек­венција. Но Спидпорт 7 користи dedicated backhaul - посебен канал само за комуникација со главниот рутер...
 


Аеронаутика

Авионот Су-30 е првиот повеќенаменски борбен авион од фамилијата Су-27. Наменет е за изведување на ловечки мисии и прецизни борбени дејства со современи оружја на мали и големи далечини. Вградената современа електронска опрема и палетата на современи оружја му овозможуваат изведување на различни борбени мисии во сите временски услови, преку ден и ноќ, а хибридната конструкција и моќните издржливи мотори со управливи млазници му овозможуваат  суперманеврабилност како што се маневрите ,,кобра” и ,,ѕвоно”.


Аудио и видеотехника

Последниве години сведоци сме на своевиден камбек на аналогниот звук – популарноста на грамофоните и грамофонските плочи перманентно расте и сѐ повеќе млади и нови аудиофили за првпат купуваат LP-а почнуваат да користат грамофон. За сите нив од непроценлива корист би било да научат како правилно треба да се ракува со ова “олд скул”парче од аудиотехниката и како правилно се негуваат грамофонот и грамофонските плочи. Во таа насока е и овој текст.


Информатика

Вештачката интелигенција, или поточно Системите на вештачка интелегенција, па што и да подразбираме под тоа, стана секојдневие. Секојдневие без кое сегашноста не може да се замисли. Алатка која милиони луѓе секојдневно ја користат. Алатка за која веруваме дека е иднината на човештвото. Алатка за која сакаме да мислиме дека ќе го подобри животот на човештвото, која ќе пронајде нови лекови во медицината, ќе пронајде нови теории во физиката, која ќе донесе нова технолошка револуција, алатка која ќе го смени начинот на живеење во правец кој не може ниту да го замислиме. Секојдневно слушаме за нови подобрувања на постоечките модели и прогнозите за времето кога вештачката интелегенција ќе го надмине човекот. Но, како функционира, како размислува, како учи, како се подобрува и развива вештачката интелегенција? Тоа се дел од прашањата коишто се тема на овој напис.


Аудио и видеотехника

Продукција на 3Д Мапинг на фасада од зграда или објект со големи димензии. Начин на реализација и пресметки кои ја детерминираат техниката за одредување на димензиите на проектиранатаповршина и позицијата навидео проекторот.


Информатика

ГИС е технологија што се користи за креирање, управување, анализа и мапирање на сите видови податоци. Таа преставува компјутерски систем за снимање, складирање, проверка и прикажување на податоци поврзани со позициите на површината на Земјата. ГИС може да прикаже многу различни видови податоци на една мапа, како што се улици, згради и вегетација. Ова им овозможува на луѓето полесно да ги видат, анализираат и да ги разберат шемите и односите меѓу внесените податоци.


Аудио и видеотехника

Рубриката “Операциона сала” е наменета за мерење, модифици­рање и  подобрување на звучници, како на комерцијални – “фабрички” звучни­ци од познати (и непознати) фирми и брендови, така и на звуч­ници од на­ши­те читатели напра­вени со само­градба. Во овој број ќе го мерам, сеци­рам, критикувам и ќе го подоб­ру­вам слав­ниот југословен­ски звуч­ник кој доаѓаше во комплет со риси­вер­от Ei HSR 140. Намера да направам подобру­вање на овој звуч­ник имав одамна, но никако не мо­жев да најдам барем еден целосно исправен примерок. Коц­ки­те се пок­лопија во 2012-13 година, па иако со големо за­доцнување (подобро неко­гаш, отколку никогаш) конеч­но нап­ра­вив модификации на звучникот Ei HSR 140 со кои ќе добиете неве­ро­јат­но подобрување на неговиот звук.


Аудио и видеотехника

Наспроти несомнениот пробив на компакт дисковите и нивната релативна практичност, магнетната лента, засега и натаму останува како медиум што најмногу ветува кога е во прашање архивирањето на записите. Магнетната лента, без оглед дали се работи за обична магнетофонска, видеолента или касета, претставува прецизен елемент во системот за запис. За постигнување на долг век на користење, е потребно стручно чување, ракување и одржување за да нема проблеми во користењето; лентата треба да биде третирана со истото внимание како и совршените механички делови на уредите за запис и репродукција. Лентата се користи за складирање податоци, бидејЌи располага со долговечности лесно е пренослива.


Информатика

Вештачката интелигенција сè подлабоко навлегува во современото програмирање и суштински го менува начинот на кој се создава софтвер. Таа овозможува автоматско генерирање код, интелигентно откривање грешки и оптимизација на апликации, со што значително се зголемува ефикасноста на развојниот процес. Истовремено, AI влијае врз креативноста и улогата на програмерот, кој од извршител на задачи сä повеќе станува дизајнер на решенија. Иако придобивките се значајни, оваа технологија отвора и сериозни етички и безбедносни прашања. Развојот на AI-базираното кодирање најавува нова фаза во еволуцијата на софтверската индустрија.


Информатика

Вештачката интелигенција (ВИ) повеќе не е термин кој го користат само они кои тоа го учат или работат. Не, таа е насекаде, многу повеќе од што можете да видите, па дури и да претпоставите. Работи во позадина, предлага решенија, учи и се надградува, а доколку најде соодветен партнер во човекот и неговата „природна” интелигенција, тогаш за таа симбиоза практично и да нема ограничувања. Одамна ВИ излезе од виртуелниот свет и сега е алатка во секоја индустрија, но за потребите на овој текст ќе се фокусираме на нејзината примена во дигиталниот маркетинг.


Математика

Една од несомнено трајно највлијателните науки за развојот на човечките мисли, логичното размислување и воопшто погледите на светот – математиката,  во текот на десетина векови претставувала основен параметар за развојот на цивилизацијата. Развојот на човековите мисли, кој се огледува во напредокот на математиката, е сврзан со изборот на реперот и логичното заклучување. Често на обичниот смртник тешко му е да осознае каде завршува логиката, а каде почнува математиката. Прашањето се наметнува само од себе: Постои ли точна граница што ги дели овие две научни области? Прецизноста и супериорноста на математиката можеме да ја илустрираме на најразлични начини и форми, како во теоријата, така и во праксата. На пример дали некој некогаш се запрашал колку живее едно влакно коса на главата на човекот? Или колкаво треба да биде едно парченце хартија со тежина колку што тежи еден атом?


Информатика

Вештачката интелигенција (АИ) денес претставува една од најзначајните технолошки области, со влијание врз речиси сите сегменти од современото општество. Иако често се перципира како нов феномен, ВИ има повеќедецениска историја и е резултат на постепен развој во информатиката, математиката и електрониката. Во овој напис е прикажан развојот на вештачката интелигенција од нејзините почетоци до денешните генеративни модели, со осврт на техничките принципи, реалните можности и ограничувања, како и правците на идниот развој.


Аудио и видеотехника

Поимот слушање или слух веднаш асоцира на двете уши распоредени од двете страни на човековата глава. Но, веднаш потоа следува еден компликуван механизам за пренос на звучните сигнали до мозокот, а потоа негова проценка за одредување на правецот, оддалеченоста и димензиите на звучниот  извор. Оваа особина, поврзана со слухот,  му овозможува на човекот просторно разликување и препознавање на звучните извори или едноставно кажано просторно слушање – битна функција за негово преживување во природата. Во овој напис расправаме за тоа кои се основните физички величини вклучени во овој процес и што е стереофонско слушање.


Електротехника

За повеќето луѓе, алатот е нешто практично и конкретно – предмет што служи за сечење, брусење, дупчење или поправка. Но, во последните децении, особено со развојот на технологијата, алатите што ги користат професионалците значително се променија. Денес, кај најразвиените производители, алатот сѐ почесто се дизајнира како дел од поширок систем што ја олеснува работата, ја зголемува прецизноста и придонесува за побезбедна и почиста работна средина


Аудио и видеотехника

Магнетната лента е повеќе од носталгија – таа е техничка прецизност во служба на звукот. Магнетофонот, со својата поголема брзина и поширока лента, овозможува стабилен и богат звук, додека касетофонот ја нуди практичноста, но со компромис во верноста. За двата уреди може да се каже дека припаѓаат на минатото, но последниве години тие одново стануваат популарни кај не мала група луѓе, оттаму и побудата за реобјава на овој напис. Следниот текст изворно објавен во ЕМИТЕР 2/1995 ќе ве прошета низ техничките детали и споредбата на два уреди – еден создаден за совршенство, другиот за секојдневие.


Информатика

Дали имате еден од тие денови? Дали сте на важен видео-разговор, ги спремате клучните точки, изгледате професионално... и тогаш се случува „замрзнување”. Вашиот лик замрзнат во малку чудна гримаса. Вашиот глас станува роботски „Извинете, прекинувме? Сигурно е проблем со интернетот.” Сите сме биле таму. Се лутиме на таа невидлива сила, мрмориме „глупиот Wi-Fi” и го рестартираме рутерот како да изведуваме дигитален обред. Но, што ако ви кажам дека вашиот Wi-Fi не е само магија и надеж? Тоа е спектакуларна, хаотична и, да бидеме искрени, малку „опасна” забава што се одвива во вашиот дом или канцеларија. Ајде да ја тргнеме завесата.


Аудио и видеотехника

Фонијата, или акустичката повратна врска, е честа појава во системите за озвучување која се манифестира како бучење или пиштење и создава непријатност кај слушателите. Овој напис на едноставен начин објаснува зошто настанува оваа појава, како се простира звукот во отворен простор и кои фактори влијаат врз стабилноста на системот. Преку практични примери се покажува како правилниот избор на растојанија, број на микрофони и насоченост на уредите може да спречи фонија и да обезбеди чисто и пријатно звучно поле.


Аудио и видеотехника

Квалитетот на видеото е клучен за тоа како според содржината на прикажаното ќе го перцепираме визуелниот свет околу нас. Од првите аналогни до денешните дигитални системи, секогаш постоела потреба да се мери и подобрува јасноста и верноста на сигналот. Денес тоа се прави со објективни модели – математички алатки што ја приближуваат човечката перцепција – или со субјективни проценки од гледачите. Моделите можат да користат проценка на квалитетот со целосна референца, делумна или воопшто без упоредување со оригиналната содржина, а артефактите како замаглување, треперење или шум се најчести показатели за деградација. Разбирањето и контролата на овие фактори е суштинска задача за модерната видео технологија.