Информатика
Галаксија – мојот прв персонален компјутер
Компјутерот Галаксија се изработуваше по принципот “направи сам“
Во времето на поранешна Југославија, некаде во есента 1983 година, списанието ГАЛАКСИЈА од Белград ги извести своите читатели дека нивниот соработник Воја Антониќ дизајнирал персонален компјутер, подоцна наречен GALAKSIJA, наменет за аматери кои можат да го направат по принципот “Направи сам”. Илјадници аматери ширум тогашната држава ги засукаа ракавите и се нафатија самите да го изработат овој компјутер. Меѓу нив и нашиот соработник д-р Петар Николовски, дипл. инж. арх. Понатаму во текстот ви ги пренесуваме искуствата за самоградбата, како и неколку основни детали за самиот компјутер.
Објавено на 24.08.2026 - 10:00
Повеќе

Индустриски дизајн
Кинескиот маглев 'лета' со брзина на патнички авион
Експерименталниот маглев-воз тежок 1,1 тон постави нов рекорд во забрзување на кратко растојание, трет ваков рекорд на истата платформа во период од само шест месеци. При тестовите што кинеските инженери ги спровеле во лабораторијата Донгху во провинцијата Хубеи, маглев возот поставен врз специјална тест-пруга, за само 5,3 секунди била достигнал брзина од 800 километри на час! Тоа е брзина споредлива со брзината на крстарење на патнички авион – но постигната на земја, на траса долга едвај еден километар.
Објавено на 21.08.2026 - 16:30
Повеќе

Медицина
Колку LED светилките влијаат врз здравјето
Цел ден работите во канцеларија во која нема прозорци. Над вас светат LED светилки, компјутерот е вклучен, а природна сончева светлина речиси и да нема. За многумина ова е нормално секојдневие. Но, според едно истражувачко гледиште што го развива професорот Глен Џефери од Универзитетскиот колеџ во Лондон (UCL), можеби на ваквото осветлување му недостига нешто што нашите клетки го добивале со милиони години – поширокиот спектар на сончевата светлина.
Објавено на 20.08.2026 - 18:30
Повеќе

Колумна
Ако може плажа на Сена во Париз, зошто да не и на Вардар во Скопје?
Течението на реката Вардар низ Скопје
На овие пеколни горештини скопјани не можат да се освежат и да пливаат бидејќи нема градски плажи, а малиот број базени се далеку од задоволување на потребите на граѓаните. Низ градот тече реката Вардар, најголемата река во Република Македонија, но таа е премногу загадена. Центарот за јавно здравје има донесено забрана граѓаните да ја користат водата во Вардар за пливање, риболов и наводнување.
Објавено на 20.08.2026 - 15:15
Повеќе

Аеронаутика
Полета досега најголемиот електричен авион
Демонстративниот авион X1 на Харт Eроспејс лета кон изгрејсонцето над долината Чeмплејн, Њујорк, за време на својот прв лет.
На 12 август над аеродромот во Платсбург, во сојузната држава Њујорк (САД), се случи нешто што до неодамна би звучело како сцена од научнофантастичен филм. Од пистата полета авион долг 23 метри, со распон на крила од 32,3 метри а во неговите мотори не влезе ниту капка авионско гориво.
Објавено на 19.08.2026 - 16:30
Повеќе

Астрономија и астронаутика
Приказната од еден астрофотограф за целосното затемнување на Сонцето
Како што веќе известивме, на почетокот од овој месец експедиција од Скопското астрономско друштво отпатува во Шпанија од каде на 12 август, во доцните попладневни часови, можеше да се проследи целосно затемнување на Сонцето. Заедно со нив беше и еден од најдобрите македонски астрофотографи – Боби Кузманоски, кој по обработката споделува неколку од своите најдобри фотографии од настанот, придружени со патеписна приказна како тие настанале и со коментар за секоја од нив, за сите ние да знаеме што всушност гледаме :) Во продолжение ви ја пренесуваме во целост неговата приказна за шпанското искуство.
Објавено на 18.08.2026 - 16:15
Повеќе

Информатика
Mоже да ги убедите моделите на ВИ да прифатат лага како вистина
Кога ќе му поставите прашање на голем јазичен модел, одговорот може да вклучува лаги, а ако ги оспорите тие тврдења со факти, вештачката интелигенција сè уште може да се држи до одговорот како вистина. Тоа е она што мојата истражувачка група го откри кога побаравме од пет водечки модели да опишат сцени од филмови или од романи кои всушност не постојат.
Објавено на 18.08.2026 - 11:30
Повеќе

Медицина
Фетусите се проѕеваат уште пред да се родат?
Претставете си ултразвучна снимка од бебе кое сè уште не го направило својот прв здив. Одеднаш устата му се отвора, вилицата се спушта, а по неколку секунди повторно се затвора. Небаре се проѕева. Но, ако фетусот сè уште не дише воздух и не може да биде уморен на истиот начин како возрасен човек, што всушност се случува?
Објавено на 17.08.2026 - 19:00
Повеќе

Астрономија и астронаутика
Фатена првата светлина од супернова оддалечена 500 милиони светлосни години
Астрономите успеаја да го забележат еден од најраните моменти во животот на една супернова – кога ударниот бран од експлозијата избил низ површината од ѕвездата
Објавено на 17.08.2026 - 17:00
Повеќе

Медицина
Најголемата глобална анализа потврдува дека mRNA вакцините се безбедни
Овој текст претставува краток преглед на обемниот научен труд со наслов "Safety and efficacy of mRNA vaccines: a mechanistic and public health perspective", објавен во медицинското списание The Lancet, кој ги анализира податоците (систематски преглед - студија од студии) од милијарди дадени дози за да ја процени вистинската безбедност и ефикасност на mRNA вакцините. Што вели најголемата глобална анализа за mRNA вакцините? По повеќе од четири години практична примена и 10 милијарди дадени дози ширум светот, меѓународен тим научници објави сеопфатен преглед во престижното списание. Студијата ги анализираше сите расположливи податоци од клиничките испитувања, но и реалното следење на пациентите по вакцинацијата.
Објавено на 16.08.2026 - 20:30
Повеќе

Pages