Рубрика: Информатика
Шифрер со клуч за една употреба
Автор: Добре Блажевски
Ова е само дел од статијата која во целост е објавена во

Емитер 208 - 12/2025.

Нарачајте го овој број или најавете се за да ја прочитате целата статија.


Денес постојат разни модерни иновативни ситеми за шифрирање пораки што користат еден или повеќе клучеви за шифрирање. Со напредокот на пресметковната моќ, а посебно со појава на квантните компјутери во иднина, многу од нив стануваа небезбедни. Но, еден класичен шифрер, создаден пред повеќе од еден век останува имун на компроминатција дури и со користење на квантни компјутери, доколку правилно се употреби. Во овој текст, наменет за сите категории читатели на ЕМИТЕР, ќе ги откриеме основните тајни на шифрерот со клуч за една употреба или многу познат како One-time pad.

Криптографијата како наука се зани­мава со математички техники што се применуваат за безбеден пренос на по­ра­ки. Ова е можеби најпростото објасну­вање. За безбеден пренос на т.н. отворе­ната, (читлива) порака (текст, слика, видео, итн.), на пример, текст напишан во микрософт ворд, се користи процес наречен шифрирање. Со шифрирањето, отворената порака се претвора шифри­рана порака, а за тој процес се упутре­бува соодветен алгоритам за шифрира­ње и клуч за шифрирање. Шифрираната порака е нечитлива (неразбирлива) ва­ри­јан­та на отворената порака. Деши­фри­рањето е обратен процес од шифри­рањето, при што шифрираната порака се претвора во отворена, со користење на алгоритам за дешифрирање и клуч. Спо­ме­натите алгоритми ги нарекуваме шиф­­ре­ри. Историски гледано, шифрира­ње­то пораки било користено од држа­вите и нивните армии за заштита на тајни телеграми, а денес го користиме сите ние, дури и кога пребаруваме низ интернетот.

Низ вековите се развиени многу шиф­рери. Еден од нив се одликува по својата едноставност, но и неможност за компромитирање („пробивање”) дури и со користење на квантен компјутер. Станува збор за шифрер, што во англис­ката терминологија е познат по името One-time pad (OTP). Во теминологијата на македонскиот јазик не постои усвоен термин за споменатиот шифрер, па зара­ди тоа ние ќе го ословуваме како шиф­рер со клуч на една употреба.

Клучни зборови:

Ова е само дел од статијата која во целост е објавена во Емитер 208 - 12/2025. Нарачајте го овој број за да ја прочитате целата статија, а ако веќе го имате купено електронското издание најавете се за да го прочитате.