<b>Ова писмо е прогласено за “Писмо на бројот“ и неговиот автор е награден со полугодишна претплата на ЕМИТЕР.</b>

Почитувани,
Редовен читател сум на вашето списание уште од првиот број. Секоја чест за вашата истрајност што во овие тешки години непрекинато успевавте да го одржувате списанието на високо ниво. Се надевам дека така ќе продолжите и во наредните 20 години :)
Во процес сум на изработка на дигитална контрола на аудио предзасилувач, и наидов на некои проблеми околу нејзиното напојување. Имам потреба од повеќе напони, меѓу кои 5,0V; 3,3V; 1,5V. Како извор за наизменичен напон би користел еден трансформатор. Гледав некои решенија на интернет коишто користат трансформатор со повеќе намотки, па секој напон го водат на посебен исправувач и стабилизатор. Некои решенија се од еден излез на трансформаторот преку грец и кондензатор, па потоа се раздвојуваат стаблизатори за различни напони, некои пак, од исти наизменичен напон, преку исправувач, па до стабилизатор.
Кое решение ми го предлагате вие како најправилно.
Ви благодарам однапред
Златко Стојановски

Не може да се даде прецизен одговор на Вашето прашање од проста причина што не е назначена потребната моќност на секој од наведените извори на напон. Како појдовна референца би послужил и податокот кој микроконтролер/DSP се користи во Вашето решение. Зборувам за решение микроконтролер/DSP поради тоа што ги наведовте напоните од 5 и 3,3 V, толку својствени за "стандардните" дигитални аудио решенија. Инаку, на пазарот постојат повеќе понови модели на ИК за оваа намена, каде во самиот чип се интегрирани потребните регулатори на напон за правилна работа на самото ИК, па доволно ќе е да се донесе само еден напон од (вообичаени) 5 V.
Од друга страна, во аматерски услови, тешко ќе најдете соодветен трансформатор со повеќе изводи. Зборувам за мрежен трансформатор од 230V на потребните напони; додека ако сакате да употребите импулсно напојување и импулсен трансформатор, нема апсолутно да имате можност да набавите таков каков што ви е потребен, туку тој ќе треба да се изработи. Тоа, а и комплексноста на самите импулсни регулатори, ги прави нив сосема неподобни за решенија применливи во аматерски услови.
Тогаш Ви останува само следното: да се информирате колкава струја е потребна за секој напон пооделно, па да изработите линеарни стабилизатори на напон од 5 V и 3,3 V деривирани од една иста секундарна намотка на трансформаторот од вообичаени 6 до 9 V која треба да може да даде струја од најмалку онолку колку што е збирот на сите 3 струи потребни кај сите 3 напони. Третиот напон од 1,5 V најлесно ќе го добиете на краевите на две исправувачки диоди врзани на ред заедно со еден отпорник, сè тоа врзано на излезот на регулаторот од 3,3 V. За да немате поголеми проблеми со аналогни/дигитални маси, препорачувам и аналогната и дигиталната маса да се доведат со посебни жици што поблиску до регулаторот од 5V, што е вообичаена практика кај вакви решенија.
Вакво решение може да се покаже непримерно кај некои типови микроконтролери/DSP коишто "бараат" поголеми вредности на струите за правилна работа. Навистина, некои "нешто постари" модели на микроконтролери/DSP наменети за дигитални аудио апликации редовно бараат 5V/2A; 3,3V/3A, па некои дури и 5A! Тоа, заедно со потребната струја за 1,5-волтното напојување, може да даде збир од дури 10A! Па сега, со трансформатор со извод од 9V би барало тој да е со моќност од најмалку 9 x 10 = 90W! Ако употребиме 20-ина вати за напојување на чиповите, цели 70 ќе се претвораат во топлина, со што без проблеми во реално време можеме да вариме кафе! Затоа, во "реалната" понова дигитална електроника, редовно се изработуваат импулсни регулатори на соодветните потребни напони и поради нивниот голем степен на полезно дејство, би имале дисипација од само неколку вати.
Инаку, готов изработен (и минијатурен, но моќен) импулсен регулатор на напон на 3,3 V од постоечките 5 V можеме да најдеме во постарите матични плочи за PI (и некои PII) процесори којшто користат AT напојувања (кај поновите ATX напојувања, 3,3V се "создаваат" во самото напојување). Додека сличен регулатор со кој добиваме 1,4 до 2,1V од 3,3V во зависност од употребената верзија на PIII или PIV процесор) можеме да најдеме во расходувана матична плоча којашто користи ATX напојување, па можеби оттука би требало да појдете ако сте подготвени да го совладате предизвикот да научите "нешто повеќе" за импулсните напојувања!
Емилијан Иљоски

Не напишавте колкава треба да биде потрошувачката на струја за секој напон посебно, а тоа многу ја менува ситуацијата и решението. Претпоставувам дека потрошувачката на струја ќе биде мала, па според тоа наједноставно, најевтино и најдобро решение е да користите трансформатор со еден секундар, а по него грец и кондензатор. Потоа се можни две решенија:
1. На кондензаторот паралелно се приклучуваат влезовите од трите напонски регулатори. Негативна страна на ваквото решение е тоа што на напонскиот регулатор од 1,5V ќе има најголема дисипација на топлина, бидејќи разликата на напони кај него е најголема. Но, ако потрошувачката на струја е мала, тоа нема да биде некој проблем.
2. Каскадна врска на регулаторите – по грецот и кондензаторот, еднонасочниот напон оди на влезот од напонскиот регулатор од 5V, неговиот излез оди во влезот од регулаторот од 3,3V, а од неговиот излез во влезот на регулаторот од 1,8V. Вака се добива "поиспеглан" напон од 1,8V и 3,3V (ако тоа воопшто е важно), но во овој случај мора да се користат low-dropout напонски регулатори, бидејќи обичните напонски регулатори бараат најмалку 2V разлика меѓу влезниот и излезниот напон. Негативна страна на ваквото решение е тоа што низ првиот регулатор од 5V ќе минува најголема струја, која е збир од потрошувачката на струја од трите регулатори. Слично, низ регулаторот од 3,3V ќе тече и струјата потребна за регулаторот за 1,5V. Повторно, тоа не е некој проблем ако вкупната потрошувачка на струја е мала.
Направете пресметка за дисипацијата на топлина (непотребно потрошената енергија) во двата случаја, вклучете ја разликата во цената за low-dropout напонските регулатори и големината на потребните ладилници, па одберете го најповолното решение.
Владимир Филевски

Ви благодарам за исцрпниот одговор. Се извинувам што не ви ја пишав потрошувачката на струја бидејќи е мала и ја сметав за занемарлива. Како стабилизатори решив да употребам LT1084 (5V и 3,3V) на Linear Tehnology од кои имам неколку семплови. Тие имаат мал dropout напон и многу поголема излезна струја отколку што мене ми е потребна.
Поздрав,
Златко Стојановски

LT1084 е квалитетен "low drop out" напонски регулатор со максимална струја од 5A кој, меѓу другото, често беше користен во "постарите" дигитални аудиоуреди коишто за својот микроконтролер/DSP бараа поголеми струи.
Мое мислење е дека ако се работи за мали струи, коишто се потребни кај поновите микроконтролери/DSP, нив да ги обезбедите со далеку поевтините регулатори од серијата 78Lxx (или нивни клонови), а доколку не ви е битен габаритот – со уште поевтините 78xx регулатори. 1,5 волти останува да се изработат со 2 редно врзани исправувачки диоди од 1A на ред со соодветен отпорник. Се надевам дека знаете да го употребувате Омовиот закон, па лесно ќе можете да го пресметате редно врзаниот отпорник во зависност од потребната максимална струја. Но, ако сакате, можете да ми ја дадете вредноста на таа струја, па јас ќе ја пресметам неговата вредност.
Ако не употребите "low drop out" напонски регулатори, нема да можете нив да ги врзувате каскадно (8-10V нестабилизиран > 5V стабилизатор > 3,3V стабилизатор > 1,5V), туку нивните влезови ќе можете само да ги врзете паралелно со нестабилизираниот напон од 8 до 10V. Претходната забелешка за начинот на врзување на дигиталната и аналогната маса ќе важи и тука.
Емилијан Иљоски


Здраво редакцијо на Емитер,
Ви ја враќам плочката ППК1232, наменета за проектот "Подобрен ESR-метар" (од Емитер бр. 10/12 и 11/12) поради грешка во неа. Имено, на плочката не можам да ги наместам IC1 и IC3, а исто така и надворешните димензии на вашата плочка се разликуваат од димензиите на оригиналната плочка од употребениот мерен инструмент YX-360. Како доказ ви ја праќам оригиналната плочка и очекувам исправна плочка.
Ангелче Илиев
од Штип

Плочките со печатени кола (ППК) коишто ги обезбедува Емитер се полупроизвод изработен со фотопостапка или некој друг соодветен начин. Тие се наменети за понатамошна обработка за да се добие конечниот изглед и функционалност. Ова значи дека вие самите треба да ја "скроите" до конечните димензии, да ја премачкате со слој којшто обезбедува квалитетно лемење на компонентите, да ги издупчите сите дупки, како за елементите така и за монтажата на плочката и, на крајот, да ги проверите сите водови да не има некој прекин или краток спој. За ППК кои имаат претензија да бидат употребени во некој професионален уред, додатно да нанесете слој од калај врз бакарните водови. Така, и само така, ќе добиете додадена вредност еднаква на разликата во потрошената работа и материјалните средства. На тој начин се добива печатена плочка со ниво на обработка како на сликата 5, на стр. 46 од Емитер бр. 11/12. Ајде, можеби би се посомневале во веродостојноста на искажаното бидејќи плочката од оваа слика не е изработена од истиот материјал како вашата, тогаш погледнете ја сликата 7 на страница 51 од истиот број, каде што е употребен ист материјал како кај Вашата ППК. Разликата е очигледна и се состои од 4 полни часа напорна работа. Ете, можеби јас сум бавен, ама она што моите раце ќе го фатат, добива нова димензија од која се гордеам. Тежнеење што е толку својствено за многу генерации градители –ентузијасти.
Што е проблемот со Вашата плочка? Од "прва" може да се каже дека таа не претрпела некоја конзиситентна обработка, па затоа "не успевате" да ги ставите интегрираните кола на свое место, што "од прва" му успеа лично на уредникот на списанието. Можеби тој е поголем авторитет, па интегрираните кола него го "слушаат"! Сепак, погледнете ја фотографијата каде што се поставени ИК за кои тврдите дека вие не можете да ги наместите поради наводна грешка во плочката. Верувајте, димензиите на електронските компонени се строго дефинирани и тука, ни вие, ни јас, а уште помалку уредникот, не можеме ништо друго да направиме, туку да се придржуваме кон нив. Впрочем, Емитер тоа го прави веќе 19 години преку реализација на стотици и стотици успешни проекти.
Па каде е грешката тогаш? Грешка во обработката има, и таа се состои од употреба на "тапа" бургија, што е очигледно од "трагите" што сте ги оставиле на инкриминираната ППК. Но најбитно е дека дупките се бушени под некој агол, и секоја дупка си води "своја политика". Тоа, поради дебелината на материјалот, резултира со "децентрирани" дупки коишто отстапуваат дури и по половина милиметар. Сепак, и покрај ова, интегрираните кола можат да се постават на своите места поради фактот што тие имаат изводи со помал дијаметар од избушените дупки.
Што се однесува до димензиите на целата плочка (53 x 75 mm), тие се "скроени" според оригиналната плочка на употребениот мерен инструмент, во случајот AVO-метарот YX-360TR-ES на фирмата SUNWA, а во текстот на написот во Емитер 11/12, на речиси цела страница е објаснет изборот и улогата на овој мерен инструмент и нагласено е дека други модели со слична ознака (YX-360, на пример), а особено оние од други производители, можат да имаат друга плочка со поинакви габарити. Па од каде тогаш Вашата изненаденост од фактот што оваа плочка не пасува на "вашиот" мерен инструмент!?!
Што може сега да се стори? Емитер секогаш им излегува во пресрет на барањата на градителите – ентузијасти безрезервно помагајќи ги во реализацијата на нивните проекти. Та Македонија е мала земја и, следствено, мал е бројот на градители – ентузијасти, па тие треба да се чуваат како малку вода на дланката. Во тој контекст, Емитер безрезервно Ве поддржува во Вашите настојувања и ќе Ви испрати друга ППК, која овој пат ќе биде специјално изработена за Вас и ќе има поголеми маргини за да можете неа да ја "искроите" на потребните димензии кај Вашиот AVO-метар. Сепак, остануваат две работи кои мене лично ме загрижуваат:
Погледнете ја сликата 5 на стр. 46, од Емитер бр. 11/12, многу битно е правилно да се изработи дупката означена како елемент 2 за постоечките бакарни контакти да дојдат точно на лизгачите направени на нашата ППК, а означен како елемент 1. Многу битна е и изработката на елементот 3, предвиден да го ограничи движењето на преклопникот на само 2 позиции. Сосема возможно е дека токму овие димензии нема да одговаараат во Вашиот случај. Тогаш ќе мора самите да изработите нова ППК, која би одговарала на овие габарити!
Емилијан Иљоски


Почитувани,
Имам прашања во однос на написот "Извор на константна струја" од Емитер бр. 10/2011: https://emiter.com.mk/poveke.php?napis_id=3827
Можете ли да ми кажете во колкави чекори би била струјната регулација на уредот?
Мене ми треба пофина контрола на регулација во опсегот од 1mA до 20mA бидејќи сакам да го применам во апарат за сребрена вода.
Ви благодарам,
Иван Треневски

Регулацијата на струјата во наведеното коло е континуирана и се врши со потенциометар. Нагодувањето може да биде прилично прецизно ако на потенциометарот поставите изгравирана скала. Вториот начин е наместо потенциометар да поставите делител на напон со преклопник со повеќе положби и соодветни отпорници, при што вредноста на струјата за секоја положба може прецизно да биде одредена со вградените отпорници (металфилм со толеранција 1% или помала).
Сите други податоци ги имате во написот, вклучително и тоа кои вредности треба да се сменат за да се добие регулација до 20mA. Наведениот број, ако го немате, можете да го набавите од редакцијата: https://emiter.com.mk/prethodni.php
Слободан Таневски