На прв поглед, Minecraft изгледа како последното место на кое би очекувале да најдете истражувачко новинарство. Играта, позната по својот коцкаст дигитален свет во кој играчите градат градби и истражуваат виртуелни предели, сепак крие нешто многу посериозно – библиотека чија цел е да ја зачува слободата на изразување и да ги направи достапни информациите што некои влади се обидуваат да ги сокријат.

Станува збор за The Uncensored Library (Библиотека без цензура), проект што во 2020 година го започна организацијата „Репортери без граници“ (Reporters Without Borders – RSF), во соработка со креативниот колектив BlockWorks. Идејата се заснова на едноставна, но досетлива забелешка: во земји каде што се блокираат новинарски портали, веб-страници и социјални мрежи, пристапот до Minecraft често останува слободен.

Наместо да се објавуваат на традиционалните интернет-портали, забранетите новинарски текстови се претвораат во дигитални книги што можат да се читаат во рамките на самата игра.

Библиотека изградена од милиони коцки

За да се пристапи до библиотеката, потребно е да се влезе во Minecraft и да се поврзе со серверот на проектот или да се преземе целосната виртуелна мапа и да се отвори локално на сопствениот компјутер.

Посетителите таму ги пречекува грандиозна неокласична градба со ходници, куполи и монументални сали. Нејзината изградба ја реализирале 24 специјалисти од BlockWorks во текот на три месеци, користејќи милиони дигитални коцки.

Но, вистинското богатство не е во архитектурата. На полиците се наоѓаат околу 300 виртуелни книги во кои се сместени новинарски текстови што се цензурирани или забранети во земјите од кои потекнуваат. Книгите се вистински предмети во Minecraft и можат да содржат и до 100 страници. Текстовите најчесто се достапни на оригиналниот јазик и на англиски, а посетителите можат да ги читаат, но не и да ги менуваат.

Во централната сала има и информации за состојбата со слободата на медиумите во 180 земји, а библиотеката е организирана во 12 тематски крила.

Од отворањето во 2020 година, библиотеката е посетена повеќе од еден милион пати. Според објавените податоци на организаторите, вкупниот број читања достигнал околу 10 милиони.

Видеоиграта како засолниште за слободното новинарство

Механизмот зад проектот е едноставен. Ако сакаат да блокираат некој новинарски портал, властите можат да им наложат на интернет-провајдерите да го ограничат пристапот до неговата адреса или до одредени интернет-домени. Меѓутоа, кога истиот текст ќе се претвори во книга во рамките на видеоигра, тој добива поинаков начин на дистрибуција и може да ги заобиколи системите за филтрирање на интернет-содржините.

Не се работи за шифрирање или целосна заштита од надзор, туку за досетливо користење на алтернативен дигитален канал за споделување информации. Секако, властите можат да го блокираат и пристапот до Minecraft или до серверот на библиотеката. Но, можноста целата мапа да се преземе и зачува локално на домашен компјутер ја прави многу потешка нејзината целосна елиминација.

Во библиотеката се застапени новинарски содржини од Египет, Мексико, Русија, Саудиска Арабија, Виетнам, Белорусија, Бразил, Еритреја, Иран и САД. Меѓу нив има текстови на новинари кои биле затворани, принудени да ја напуштат својата земја, па дури и убиени поради својата работа.

Нови содржини и сала посветена на САД

Во март 2026 година библиотеката доби нова секција посветена на Соединетите Американски Држави. За разлика од претходните секции, таа не документира систематска државна цензура карактеристична за авторитарните режими, туку посуптилни облици на притисок врз медиумите, како ограничувањето на пристапот до јавни информации и отстранувањето владини интернет-содржини.

Меѓу изложените примери е и карикатура на добитничката на Пулицеровата награда, Ен Телнес, која весникот The Washington Post одлучил да не ја објави.

Истовремено, нови содржини се внесени и во секциите за Египет, Белорусија, Русија и Иран. Особено значајни се новите текстови на руски новинари кои работат во егзил, како и сведоштвата за затворањето и притисоците врз новинарите во Белорусија и Иран.

The Uncensored Library е интересен пример за тоа како технологијата може да добие неочекувана општествена улога. Една едноставна видеоигра создадена за забава и креативно истражување на виртуелни светови станала прибежиште за новинарски текстови што некој сакал да ги избрише од јавниот простор.