Траги од минатото зачувани под мразот

Во центарот на истражувањето е ледената покривка Барнс (Barnes Ice Cap), сместена на островот Бафин, во канадската арктичка територија Нунавут. Денес таа зафаќа површина од околу 6000 квадратни километри и претставува последен значаен остаток од некогашната Лаурентидска ледена покривка (Laurentide Ice Sheet). Овој огромен леден масив, кој во текот на последното ледено доба покривал голем дел од Канада и северниот дел на САД, се протегал од Арктичкиот Океан до подрачјето на денешниот Илиноис. На некои места дебелината на мразот надминувала три километри.

Работ на ледената капа Барнс. Карпестата подлога стана видлива дури некаде во текот на последната деценија. Фото: Николас Јанг.

Тимот предводен од геохемичарот Николас Јанг од Земската опсерваторија Ламонт-Дохерти при Универзитетот Колумбија, сакал да открие дали некогаш ледената покривка Барнс се смалила до димензии помали од денешните за потоа повторно да започне да се шири. Одговорот на ова прашање тие го побарале во остатоците од древна вегетација зачувани под мразот.

Ледената покривка Барнс има една необична карактеристика, таа е замрзната директно за карпестата подлога, поради што не се лизга преку неа како многу други глечери. Благодарение на тоа, растенијата што некогаш растеле на површината останале зачувани кога мразот напредувал и ги покрил. Со анализирање на овие растителни остатоци, откриени на местата каде што мразот се повлекува, научниците можеле да ја реконструираат неговата историја.

Користеле датирање со радиоактивниот јаглерод-14, чија концентрација во органскиот материјал постепено се намалува по смртта на организмот. Комбинирајќи ги резултатите од повеќе примероци, тие утврдиле дека ледената покривка го достигнала својот најмал обем пред околу 3000 години, а приближно еден милениум подоцна започнала повторно да се шири.

Според истражувачите, тоа било првиот чекор кон ново ледено доба.

Последниот остаток од Лаурентидската ледена покривка. (А) Максималниот обем на ледените покривки во Северна Америка пред околу 22 000 години. (Б) Денешната ледена покривка Барнс на островот Бафин, со означени локации на земените примероци за датирање. Податоците покажуваат дека пред околу 4000 години древната ледена покривка се намалила до димензии блиски на денешната. (В) Истражуваното подрачје на југоисточниот раб на ледената покривка Барнс, со означени поранешни граници на мразот и траги од неговото повлекување пред околу 3600 години. Слика: Nicolás E. Young et al.

Пресврт во 1960 година

Но, природниот процес не продолжил според очекувањата. Околу 1960 година, порастот на летните температури го променил билансот на ледената покривка. Наместо во текот на зимата да акумулира повеќе мраз отколку што губи во текот лето, покривката почнала да губи поголемо количество мраз отколку што успевала да надомести. Со други зборови, започнал нејзиниот долготраен процес на повлекување.

Истражувачите сметаат дека оваа промена е поврзана со глобалното затоплување предизвикано од човековите активности, особено со зголемената концентрација на стакленички гасови во атмосферата. Имено, според Јанг и неговите соработници, повторното ширење на ледената покривка пред околу 2000 години треба да се смета за почеток на нов глацијален период, кој бил прекинат пред да успее да се развие во полн обем. Без дополнителното затоплување, за мразот повторно да го достигне некогашниот континентален обем на Лаурентидската ледена покривка веројатно би биле потребни уште околу 30 000 години.

Ова толкување отвора и интересна перспектива за контроверзните предупредувања од 1970-тите години, кога некои научници зборуваа за можноста од настапување на ново ледено доба. Новото истражување сугерира дека зад тие претпоставки можеби навистина постоел природен процес, иако тогаш немало доволно докази за потврда.

Поглед од воздух кон ледената капа Барнс. Впечатлива е граничната линија од 1960 година што ја опкружува ледената капа. Фото: Николас Јанг

Дали навистина сме ја стопирале следната ледена доба?

Сепак, научниците предупредуваат дека откритието не треба да се толкува како доказ дека човештвото го „спасило“ светот од ново ледено доба. Заклучокот на тимот се однесува на раната фаза на повторното ширење на мразот, а не на веќе оформена континентална глацијација. Прашањето дали ова навистина го означува почетокот на нов глацијален циклус останува предмет на научна дискусија.

Дополнително, ледената покривка Барнс денес е под сериозна закана. Според моделите на истражувачите, доколку продолжат сегашните климатски трендови, таа би можела целосно да исчезне во текот на следните неколку векови.

Ова би значело исчезнување на последниот остаток од некогашната Лаурентидска ледена покривка, која имала важна улога во започнувањето и одржувањето на претходните глацијални периоди.

Покрај ова, постои и една важна терминолошка разлика: Земјата технички сè уште се наоѓа во ледено доба што започнало пред околу 34 милиони години. Во негови рамки се менуваат постудени глацијални и потопли интерглацијални периоди. Последниот глацијален период завршил пред околу 11 700 години, а ние живееме во сегашниот потопол интерглацијален период – холоценот.