Во светот на биомедицинските истражувања, лабораторискиот глушец е незаменлив инструмент. На него се тестираат нови лекови, се проучуваат генетски болести и се бара лек за ракот. Но, што ако инструментот со кој работите не е тој за којшто го мислите?

Направената масовна генетска анализа, чии резултати беа објавени во престижното списание Science, открива фрапантен податок: речиси половина од лабораториските глувци кои се користат во светските лаборатории не одговараат на нивниот официјален генетски опис.

Истражувањето, предводено од генетичарот Фернандо Пардо-Мануел де Виљена од Универзитетот во Северна Каролина, анализирало над 300 соеви на глувци дистрибуирани преку мрежата на Mutant Mouse Research and Resource Center (MMRRC). Резултатите покажале дека кај дури 47% од случаите постојат недоследности помеѓу пријавените имиња на соевите и нивниот вистински генетски состав.

„Ова е уште еден аларм за будење на биомедицинските истражувања“, вели Даниел Рол, имунолог од австралискиот институт QIMR Berghofer. „Ако не ја разбираме целосно генетиката на глувците што ги користиме, ризикуваме погрешно да протолкуваме како функционираат болестите.“

Проблемот најчесто настанува при процесот на создавање т.н. „knockout“ глувци – животни кај кои еден специфичен ген е намерно деактивиран за да се види неговата функција. За да се пренесе таа генетска промена од еден сој на друг, потребни се 10 до 20 генерации на прецизно вкрстување.

Но, овој процес е долг и скап. Многу истражувачи, во обид да заштедат време и пари, користат пречици. Како резултат на тоа, се јавува т.н. „генетско заматување“. Наместо чист генетски профил, глушецот задржува делови од ДНК на оригиналниот донор, што може целосно да ги промени резултатите од експериментот.

Рол веќе го почувствувал ова на своја кожа. Во 2022 година, неговиот тим открил дека грешка во етикетирањето на генетски модифициран глушец создала лажна слика дека одреден протеин заштитува од артритис. Реалноста била поинаква, а истражувањето изгубило драгоцено време поради генетскиот превид.

Анализата открила различни нивоа на грешки: 7% од глувците припаѓале на сосема погрешен сој, 26% припаѓале на различен потсој (генетски ограноци кои на изглед се исти, но имаат скриени разлики) и 10% содржеле генетски промени кои воопшто не биле наведени во името на сојот.

Пардо-Мануел де Виљена ја користи следнава аналогија: досега научниците се потпираа на „црковни книги“ (рачни записи за вкрстување), но она што на науката навистина ѝ треба е „тест за татковство“ – односно целосно генетско секвенционирање на секој примерок пред да започне експериментот.

Некои научници, како Малколм Меклаод од Универзитетот во Единбург, се скептични дека ова радикално ќе ја промени сликата за веќе објавените студии. Неговиот аргумент е дека ако двајца истражувачи користат ист, иако погрешно именуван глушец, тие сепак ќе добијат исти (репродукбилни) резултати.

Сепак, повеќето се согласуваат дека репродукбилноста не значи ништо ако заклучокот е суштински погрешен. Трошењето ресурси на студии кои се засноваат на генетски "маскирани" животни само го забавува патот до вистински медицински откритија.