Македонската Национална стратегија за образование 2026 – 2032 е амбициозен документ кој треба да ја насочи иднината на нашето образование. Но, една цела област е целосно изоставена – космосот. Граѓанско-научната космичка агенција на Македонија (ГНКА) предупредува дека стратегијата не содржи ниту една референца за космичко образование, космички науки или иновации. Во време кога светот се подготвува за нова ера на истражување на Месечината и Марс, ова е сериозен пропуст.
Космосот одамна не е далечна фантазија. Сателитите го следат времето и климата, обезбедуваат интернет и навигација, а космичките технологии се основа на дигиталната економија. Космичките науки се дел од МИНТ образованието (Математика, Инженерство, Наука и Технологија) и се користат како платформа за развој на критичко мислење, интердисциплинарно учење и климатска писменост. Тие создаваат фундаментално знаење, но и практични технологии со директна примена во секојдневниот живот.
Во следниот период светот ќе биде сведок на повеќе историски мисии: НАСА ќе ја лансира ВЕРИТАС за проучување на Венера; програмата Артемис ќе го врати човекот на Месечината и ќе започне изградба на вселенска станица „Порта на Месечината“; Европската вселенска агенција ќе ја реализира мисијата Џус кон Јупитер; Кина ќе гради база на Месечината и ќе спроведе мисии за враќање примероци од Марс. Се планира и првата човечка мисија на Марс. Прашањето е едноставно: зошто македонските ученици и студенти би биле исклучени од оваа авантура на човештвото?
Голем број држави веќе го препознале значењето на космичкото образование. САД, Кина, Русија, Индија, Бразил, сите земји членки на Европската унија и Европската вселенска агенција активно го интегрираат космосот во своите образовни системи. Дури и помали држави како Луксембург, Словенија и Црна Гора покажуваат дека големината не е пречка: Црна Гора неодамна успешно го лансираше својот прв сателит „Луча“.
ГНКА предлага конструктивни измени кои не бараат задолжителни финансиски обврски, туку создаваат рамка за идно планирање. Меѓу нив се: вклучување на космосот во визијата на стратегијата, дефинирање на поимник за космичко образование, зајакнување на капацитетите на универзитетите, пилот-интеграција во средното образование и постепено воспоставување астрономска опсерваторија при Природно-математичкиот факултет. Космосот се предлага и како хоризонтална алатка за развој на дигитални вештини, климатска писменост и еколошка свест.
Македонија веќе ја има препознаено вселената како тема во предлог-Националната програма за научно-истражувачка дејност, преку учеството во програмата „Хоризонт Европа“. Но без интеграција во образовната стратегија, ова останува изолиран напор. Со прифаќањето на предложените измени, нашите ученици и студенти ќе добијат пристап до космичко образование и науки, исто како нивните врсници од развиените држави. Тоа ќе ја отвори вратата за меѓународна соработка, нови истражувачки проекти и иднина во која Македонија ќе биде дел од глобалната космичка заедница.
Космосот не е само прашање на наука, туку и на идентитет и иднина. Тој е симбол на човечката љубопитност и стремеж кон непознатото. Интеграцијата на космичкото образование во стратегијата е превентивна и идно-ориентирана мерка која ќе им овозможи на младите генерации да бидат дел од највозбудливата научна приказна на 21 век – истражувањето на космосот.
Во прилог подолу се соопштението за јавност и медиуми на Македонското космичко друштво при Меѓународното космичко движење (МКД) – Битола и канцеларијата на Граѓанско-научната космичка агенција на Македонија (ГНКА), како и нивниот предлог за измени и дополнувања на Националната стратегија за образование 2026-2032, доставен како поднесок до надлежните институции
