Договорот, кој воедно се оценува како еден од најзначајните во областа на персонализираната медицина во земјата, беше потпишан од генералниот директор на ФЗО, Сашо Клековски, и деканот на ПМФ, Даворин Трпески. Оваа соработка ги поставува темелите за зголемување на капацитетите на лабораториите за молекуларна биологија и геномика, како и за подобрување на пристапот на пациентите до прецизни генетски испитувања.

Целта на договорот е методите за молекуларно детектирање на генски мутации да станат достапни и стандартизирани во рамки на јавно финансираните услуги на здравствениот систем, што значително ќе влијае врз изборот на целна терапија, следењето на болеста и подобрувањето на исходите кај пациенти со рак.

Зошто е ова битно?

Современата молекуларно-онколошка дијагностика се заснова на напредни технологии, како што е масивното паралелно секвенционирање од новата генерација (NGS), кое овозможува прецизно детектирање на генски варијанти поврзани со специфични типови рак. Таквите анализи можат да идентификуваат мутации што одредуваат како туморот ќе реагира на конкретни лекови или терапии.

Во пракса, ова значи дека наместо еден „стандардизиран“ третман за сите пациенти со одредена дијагноза, лекарите ќе можат да применат целно насочена терапија која е персонализирана според генетскиот профил на конкретниот тумор. Оваа форма на медицина, позната како прецизна медицина, се смета за еден од најперспективните правци во онкологијата на глобално ниво.

Како би требало да функционира соработката

Според информациите од договорот, Лабораторијата за молекуларна биологија и геномика при ПМФ ќе започне со изведување на напредни молекуларни анализи кои вклучуваат, но не се ограничуваат на:
• Применa на NGS панели за детекција на широк спектар на генски мутации;
• Анализа на биомаркери важни за избор на таргетирана терапија кај онколошки пациенти;
• Поддршка во одредувањето на прогнозата и следење на текот на болеста.

Овие анализи ќе бидат финансиски поддржани од Фондот за здравство, што значи дека пациентите нема да плаќаат дополнително за најсовремените дијагностички услуги кои порано беа достапни само кај приватни или странски лаборатории.

Што ова значи за нас како граѓани и корисници?

Оваа соработка има повеќекратни придобивки:
• Подобрување на дијагностичката точност – Честите молекуларни анализи овозможуваат рана детекција на ризици и многу поефикасно прилагодување на терапијата.
• Намалување на финансискиот товар врз пациентите – Финансирањето од ФЗО значи дека трошоците за сложени генетски анализи се покриени, што ја зголемува достапноста на услугите.
• Јакнење на научно-образовниот капацитет – Студентите и истражувачите ќе имаат пристап до реални примени на науката, што ја оспособува следната генерација експерти во областа на молекуларната медицина.
• Проширување на националната мрежа за молекуларни услуги – Со овој договор, Македонија прави значаен чекор кон интегрирана мрежа која ќе овозможи брза и ефикасна дијагностика за широк спектар на заболувања.

Овој потег на ФЗО доаѓа во време кога здравствените системи ширум светот се соочуваат со потреба од адаптација кон персонализираната медицина. Ракот не е една болест, туку стотици различни молекуларни состојби, а третманот што работи кај еден пациент може да биде неефикасен кај друг поради различни генски профили. Примената на NGS и други молекуларни методи значително ја зголемува способноста на лекарите да одлучат која терапија е најсоодветна за конкретна ситуација.

Што понатаму?

Од ПМФ најавуваат дека ова е само почеток. Во план е соработката да се прошири и на други области, вклучително и генетска дијагностика пред имплантација (PGD), која се применува кај процедури со биомедицински потпомогнато оплодување, со цел избор на ембриони без генетски нарушувања.

Со овој чекор, Македонија се вбројува меѓу земјите што ја ставаат прецизната медицина во сржта на здравствената политика, со акцент на научна извонредност, етички пристап и општа достапност на најновите дијагностички методи за сите граѓани.