Климатските промени не ги менуваат само температурите на воздухот, снежните покривки и површинските води. Тие влијаат и врз подземните води, менувајќи го периодот во годината кога тие се обновуваат и кога нивното ниво е највисоко или најниско. Кон ова укажуваат резултатите од истражувањето на научниците од Универзитетот во Оулу и Финскиот институт за животна средина, кои се темелат врз петдецениски мерења на подземните води во Финска.
Истражувачите анализирале податоци од 52 мерни станици распоредени низ земјата, споредувајќи ги промените во два периода: од 1975 до 1999 година и од 2000 до 2024 година. Резултатите откриваат значителна промена во сезонската динамика на подземните води, но и разлики помеѓу северните и јужните делови на Финска.

Сезонските ритмови на подземните води, карактеристични за јужна Финска, стануваат сè почести на северот. Докторантот Пјетари Појко ги проверува координатите на автоматска цевка за набљудување на подземните води. Фото: Оли Хекинен / Виталити Центер
Една од најзабележливите промени е тоа што обновувањето на подземните води во пролет започнува порано. Пролетниот максимум на нивото на водата во просек се поместил за околу половина месец, а на одделни мерни места дури и за два месеца. Истовремено, нивото на подземните води во текот на зимата е повисоко, додека во летните месеци е пониско, при што периодот со најмалку вода трае подолго.
Овие промени се поврзуваат со поблагите зими и изменетите врнежни обрасци. Кога температурите се повисоки, поголем дел од врнежите паѓаат како дожд наместо како снег. Водата може да навлезе во почвата и да ги надополнува подземните води и во текот на зимата, наместо да остане складирана во снежната покривка до пролетното топење.
Особено интересни се географските разлики. Во јужна и југозападна Финска, нивото на подземните води во просек бележи опаѓање, додека во северните делови почесто се забележува пораст. Според научниците, сезонските обрасци што претходно биле карактеристични за јужна Финска сè почесто се појавуваат и во посеверните области. Со други зборови, сезонскиот режим на подземните води постепено се поместува кон постудениот североисток.
Зошто е важно ова поместување? Затоа што времето кога водата е достапна е подеднакво важно како и нејзината вкупна количина. Ако подземните води го достигнуваат максимумот порано во пролетта, а периодот со ниско ниво се продолжува во летото, може да има помалку достапна вода токму кога побарувачката е најголема. Тоа ги зголемува ризиците од суша, недостиг на вода во бунарите и нарушување на водоснабдувањето. Од друга страна, повисоките зимски нивоа можат да го зголемат ризикот од локални поплавувања.
Резултатите се особено значајни бидејќи финските подземни води се наоѓаат во илјадници, претежно мали и плитки водоносни подрачја, кои брзо реагираат на промените во климатските услови. Слични плитки водоносни системи постојат и во други делови на светот.
Истражувањето покажува дека планирањето на водоснабдувањето не може бесконечно да се потпира врз историските податоци. Потребно е постојано следење на промените и приспособување на управувањето со водните ресурси кон новите услови.
Студијата Changes in the annual cycle of shallow subarctic groundwater regimes over 50 years е објавена во октомври 2026 година во научното списание Journal of Hydrology.