Песокот, глината, железото и обичната ’рѓа можеби не звучат како материјали што би можеле да ја обликуваат енергетиката на иднината. Сепак, токму ваквите достапни суровини се дел од новите технолошки решенија што би можеле да помогнат во намалувањето на емисиите, складирањето на обновливата енергија и намалувањето на зависноста од ограничени глобални синџири на снабдување.

Фото: ЕМИТЕР / ВИ

Извештајот „Топ 10 нови технологии за здравјето на планетата: енергетско издание“ (Top 10 Emerging Technologies for Planetary Health: Energy Edition), објавен на 13 ноември од Светскиот економски форум (WEF) во соработка со научното издаваштво Frontiers, издвојува десет технологии со потенцијал за примена во реални услови до 2030 година.

Потребата од вакви решенија станува сè поизразена. Според Меѓународната агенција за енергетика (IEA), глобалната побарувачка за електрична енергија ќе продолжи забрзано да расте, поттикната од индустријата, електричните возила, климатизацијата и центрите за податоци. Истовремено, зависноста од ограничен број земји за снабдување со клучни минерали претставува дополнителен ризик за енергетската безбедност.

Едно од најинтересните решенија се батериите од железо-воздух, во кои електричната енергија се ослободува преку процес на оксидација – односно создавање ’рѓа. При полнењето реакцијата се одвива во обратна насока. За разлика од класичните литиумски батерии, ваквите системи се наменети за долготрајно складирање енергија, што би можело да помогне во балансирањето на електричните мрежи кога нема сонце или ветер. Во истата група перспективни решенија се и батериите базирани на натриум и цинк, кои користат пообилни суровини.

Енергијата може да се складира и како топлина. Таканаречените топлински батерии користат песок, тули или стопени соли за акумулирање енергија, која подоцна се употребува во индустриските процеси. Ова е особено значајно бидејќи индустриските печки и системите за производство на топлина трошат голем дел од светската енергија.

Меѓу останатите технологии се и соларните ќелии со тандемска структура од силициум и перовскит, кои можат да произведат повеќе електрична енергија од иста површина, како и фотоволтаични материјали интегрирани во покриви, фасади и прозорци. За производство на почист цемент се предлага комбинација од калцинирана глина и варовник, со која може да се намалат емисиите до 40 проценти во споредба со традиционалното производство.

Извештајот ги вклучува и пловечките ветерници за длабоки морски води, малите модуларни нуклеарни реактори, подводните високонапонски далноводи за поврзување на електроенергетските системи, како и виртуелните електроенергетски централи. Последниве преку софтвер ги координираат домашните батерии, полначите за електрични возила и паметните термостати, претворајќи илјадници мали потрошувачи во заеднички ресурс за снабдување и балансирање на мрежата. Во развој се и литиум-сулфурните и цврстотелесните батерии, кои ветуваат поголема енергетска густина и подобрена безбедност.

Авторите нагласуваат дека технолошките иновации сами по себе не се доволни. Нивното пошироко воведување ќе зависи од инвестициите, инфраструктурата, регулативата и одговорното користење на природните ресурси.

Ова е особено важно во услови кога, според извештајот Planetary Health Check 2026, седум од деветте планетарни граници веќе се надминати. Начинот на кој се произведува и користи енергијата директно влијае врз климатските промени, океаните, водните ресурси и биолошката разновидност.

Пораката на извештајот е дека енергетската транзиција не треба да се мери само според тоа колку помалку јаглероден диоксид испуштаат новите технологии, туку и според тоа колку се достапни, сигурни и одржливи. А понекогаш, дел од одговорот навистина може да се најде во нешто толку едноставно како песокот, глината и железото.