За “фино нагодување” на мерењето на времето со децении се применуваше таканаречената престапна секунда – мала корекција со која меѓународното време се усогласува со неправилната ротација на нашата планета. Сега, меѓународната заедница одлучи да го напушти овој систем порано од првично планираното, отворајќи пат кон нов пристап во мерењето на времето.

Координираното универзално време или скратено UTC (ју-ти-си), кое претставува меѓународен стандард за граѓанското време, се заснова на исклучително прецизни атомски часовници. Тие го мерат времето според својствата на атомите и се многу постабилни од природната ротација на Земјата.

Слика: ЕМИТЕР / ВИ

Нашата планета, меѓутоа, не се врти со совршено константна брзина. Нејзината ротација е под влијание на повеќе фактори, меѓу кои гравитациското дејство на Месечината, движењата во внатрешноста на Земјата и прераспределбата на масата на површината. Поради овие промени, атомското време и времето определено според ротацијата на Земјата постепено се разидуваат. За разликата да не стане преголема, од 1972 година повремено се додава по една секунда кон UTC. До 2016 година биле воведени вкупно 27 такви корекции.

Но, ова навидум едноставно решение создава сериозни проблеми во дигиталниот свет. Како, ќе се запрашате?

Современите компјутерски системи, телекомуникациските мрежи, финансиските трансакции и сателитските навигациски системи зависат од прецизно усогласени часовници. Вметнувањето дополнителна секунда може да предизвика грешки во софтверот, нарушување на синхронизацијата и привремени прекини во работата на одредени услуги.

Проблемот станува уште посложен кога Земјата се врти побрзо од вообичаеното. Во таков случај, наместо додавање секунда, би можело да биде потребно нејзино одземање – таканаречена негативна престапна секунда. Таква корекција досега никогаш не била применета, а многу компјутерски системи не се подготвени за неа.

Токму ризикот од вакво сценарио е една од причините за забрзување на промената.

На состанокот на Генералната конференција за тегови и мерки во октомври 2026 година, претставниците на државите ја поддржаа промената на досегашниот пристап. Наместо времето да се коригира секогаш кога разликата ќе достигне приближно една секунда, новиот систем ќе дозволува таа да се зголемува до еден час пред да биде потребно усогласување.

Слика: ЕМИТЕР / ВИ​​​​​​​

Ова често се опишува како премин од „престапна секунда“ кон „престапен час“. Сепак, не станува збор за воведување редовен дополнителен час во денот, ниту за промена на секојдневното сметање на времето. Станува збор за промена на границата до која меѓународниот стандард може да се разликува од времето определено според ротацијата на Земјата. Целта е да се задржи стабилноста на атомското време и да се намали ризикот од технички проблеми. Промената, според планот, треба да стапи во сила на 20 мај 2027 година.

За повеќето луѓе оваа одлука нема непосредно да донесе забележлива промена. Денот и понатаму ќе има 24 часа, а часовниците ќе продолжат да го покажуваат времето на вообичаениот начин. Но, за научниците, операторите на комуникациските мрежи и инженерите што ги одржуваат глобалните системи за синхронизација, промената е значајна. Случајот покажува колку современата технологија зависи од договорените стандарди и колку е тешко тие стандарди да се усогласат со природата.