Светскиот ден на квантите, што секоја година се слави на 14 април, претставува глобална иницијатива која има за цел да го направи сложениот и фасцинантен јазик на универзумот разбирлив за сите, преку зголемување на јавното разбирање на квантната наука и технологија.
Изборот на овој датум воопшто не е произволен, тој е запишан во основните закони на природата коишто управуваат со сè околу нас. Имено, пишувањето на денешниот датум во англосаксонски формат (4.14), ги дава првите три цифри од заокружувањето на првите цифри од Планковата константа (4,1356677×10−15 eV⋅s = 0.000 000 000 000 004 1356677 електрон волт-секунди), клучна константа во квантната физика.
Ова бесконечно мерење ја дефинира границата помеѓу макроскопскиот свет на нашето секојдневно искуство и ‘чудниот’ свет на атомите и субатомските честички, во којшто правилата на класичната физика престануваат да важат.
Како и секогаш, Google приготви соодветна ‘чкртка’ (doodle) за пригодно одбележување на овој ден. На чкртката се прикажува т.н. Блохова сфера, којашто симболизира кубит.
Иако терминот евоцира слики од научна фантастика, концептот на квант е изненадувачки конкретен. Во физиката, квантот претставува најмала неделива количина од дадена големина. Замислете да гледате плажа од далеку: таа изгледа како континуирано, униформно пространство. Но, ако се приближите и го набљудувате песокот под микроскоп, ќе откриете дека тој е составен од мноштво поединечни зрна. Квантната физика ни кажува дека енергијата се однесува токму вака – не тече континуирано како вода од чешма, туку се разменува во дискретни ‘пакети’.
Фотонот, на пример, е квант на светлина. Токму оваа грануларна природа на реалноста денес ни овозможува да дизајнираме микрочипови и сензори со претходно незамислива прецизност – квантните принципи се во основата на современата технологија, тука вклучувајќи ги и паметните телефони, компјутерите, GPS и, секако, квантните компјутери.
Зад денешната прослава стои монументалната фигура на Макс Планк, физичарот кој прв го формулирал концептот ‘квант’ во 1900 година. Постои еден често занемарен и дефинитивно изненадувачки биографски детаљ: неговото вистинско име всушност било Маркс. Идниот добитник на Нобелова награда бил регистриран под ова име, кое е германска варијанта на Маркус, но (ова било откриено дури во 2008 година) тој почнал да се нарекува Макс за време на средношколските години, задржувајќи ја оваа кратенка во текот на целата своја славна академска кариера.
Денот за првпат беше меѓународно промовиран во 2021 година на иницијатива на меѓународна група научници, а првата глобална прослава се случи во 2022 година. Светскиот ден на квантите брзо стана масовно движење кое вклучува над 80 земји со стотици настани.
Прославата на квантната физика денес значи признавање на влијанието на науката што овозможи развој на низа неопходни технологии – од ласери до транзистори во нашите паметни телефони, сè до новата, ултра-прецизна дефиниција на килограмот, квантот е во срцето на современата наука. Квантните истражувања повеќе не се само теоретски предизвик, туку се и најава за следната глобална технолошка револуција.