Одговорот на прашањето „Колку долго човек ќе живее?“ долго време беше сметан за сложена мешавина од животни навики, околина и случајност. Но, најновите научни резултати покажуваат дека гените може да имаат многу поголемо влијание отколку што се мислеше порано.
Едно истражување предводено од тим научници од Weizmann Institute of Science (Израел) покажа дека околу 50–55% од варијациите во должината на човечкиот живот може да се припишат на гените — значително повеќе од претходните процени од 10–25% што потекнуваа од класични студии на близнаци. Резултатите се објавени неодамна во научното списание Science.
Клучната новина е тоа што научниците успеале да одделат смртност предизвикана од биолошки фактори поврзани со стареењето од смртност поради надворешни фактори (на пример, поради несреќа, инфекција или други надворешни причини). Оваа поделба ја отстрани „шумната“ матрица што ги засенуваше вистинските генетски влијанија во претходните анализи.
За да ја измери улогата на гените, истражувачкиот тим ги анализирал податоците од големи кохорти на идентични и неидентични близнаци — што е класичен пристап за процена на наследноста на одредени карактеристики (како висина или тежина). Идентичните близнаци ги делат сите гени, додека неидентичните делат околу половина од нив.
Со математички модели што ги исклучуваат надворешните фактори на смртност, тие установиле дека внатрешните биолошки механизми (т.е. она што е генетски контролирано) објаснуваат приближно половина од разликите во должината на животот меѓу луѓето.
Ова откритие има широки импликации. Генетското истражување на стареењето добива нов поттик. Порано, со ниските процени за наследност, дел од научната заедница можеби го потценувала потенцијалот на генетиката во откривање механизми на стареење. Со овие нови податоци, откривањето генски варијанти поврзани со долголетието станува уште поважна цел. Разбирањето на биолошките механизми на стареење може да отвори врата за нови терапии што целат да подолго го одржат здравјето, не само да го продолжат животот. Дури и со силна генетска подлога, околината и животните навики (исхрана, физичка активност, здравствена заштита и др.) остануваат критично важни — останатите ~45–50% од долготрајноста се засновани на нешто друго освен само наследни гени.
Зошто е ова важно? Стареењето е комплексен биолошки процес што влијае на секого од нас. Досега, научниците сметаа дека животната средина и навиките играат доминантна улога, додека гените имаат ограничено влијание. Овие нови резултати ни велат дека нашите гени можат да бидат една од главните „внатрешни“ сили што ја одредуваат долготрајноста, но само ако се правилно одделени од надворешните фактори.
Ова не значи дека животниот стил не е важен — напротив: продолжената и здрава старост најверојатно ќе се постигне со комбинација од добра генетска „основа“ и здрави животни одлуки.
Научното истражување неодамна покажа дека генетските фактори можат да објаснат повеќе од половина од разликите во човечкиот животен век, и тоа на начин што повторно ја поставува улогата на биологијата на стареењето како централна тема во модерната генетика и медицината.