Рубрика: Медицина
ТБЦ скриниг со помош на стаорци
Автор: Невенка Стојановска
Објавено на 15.05.2018 - 13:00

Веќе децении наназад во земјите во развој во Африка се тренираат стаорци за да откриваат мини по некогашните боишта.  Сè започна во 2000 година кога меѓународната непрофитна организација APOPO во соработка со Сокоине универзитетот за земјоделство од Танзанија  обучи повеќе африкански гигантски стаорци за препознавање на мирисот на ТНТ на минските полиња. До 2016 година со употреба на стаорци откриени се речиси 20 000 мини на поранешните боишта во Африка и Источна Азија.

Сега, стаорците ќе се вмешаат во борбата со уште еден подмолен масовен убиец којшто само во 2016 година уби 1,6 милиони луѓе – туберкулозата, или скратено ТБЦ. Научникот Џорџи Мгоде (Georgies Mgode), чијшто примарен интерес е проучувањето на зоонозните заболувања, заедно со своите колеги од универзитетот во Сокоине, решија да обучат стаорци за препознавање на туберкулозата. Вообичаениот дијагностички метод во земјите во развој подразбира микроскопско испитување на брис од плунка од пациентите. Ефтиниот методот се покажал како не баш најпрецизен кај половина од случаите. Попрецизните техники за откривање на болеста чинат многу пари или, пак, се сè уште во фаза на развој.

Мгоде и неговите колеги уште во 2012 откриваат дека бактеријата којашто ја предизвикува туберкулозата, Mycobacterium tuberculosis,  при нејзините метаболички процеси испушта 13 хемикалии со специфичен мирис по кооишто се разликува од останатите микроби. Обуката на еден стаорец  за да го препознае специфичниот мирис на ТБЦ шлајмот, трае околу 9 месеци.

На почетокот тренерите се зближуваат до стаорците стари 4 недели, давајќи им име, играјќи си со нив и хранејќи ги од рака. За време на тренингот стаорците добиваат награда во вид на посластица секогаш кога ќе застанат пред некој од примероците со заразни материјали. Повеќето обучени стаорци можат да прегледаатпреку 100 примероци за помалку од 20 минути, што е побрзо од кој и да е друг дијагностички метод.

Сепак, да се убеди научната јавност да се прифатат стаорците како вообичаена дијагностичка алатка, не е воопшто лесно. Минатиот месец, Мгоде и неговите колеги, ги објавија резултатите од нивните истражувања во списанието Pediatric Research. Помеѓу 2011 и 2015 година тие испитале над 55 000  примероци на брис земени во клиниките во Танзанија. Кај примероците со вообичаената микроскопска метода за дијагностика ТБЦ била откриена кај 8 351 примерок. Стаорците успеале дополнително да откријат ТБЦ кај уште 2 745 примероци, каде присуството на бактеријата било потврдено подоцна и со други методи. Стаорците особено добро се покажале при испитувањетона примероци земени од деца, каде доставениот материјал е мал и најчесто има ниско присуство на бактеријата.

Денес, скринингот за ТБЦ со стаорци станува стандард во Танзанија и Мозамбик, а наскоро и во Етиопија, иако тестот сè уште чека на официјално одобрување од страна на Светската здравствена организација.

Клучни зборови: