Ефикасноста на TNT15 Hi-Fi (Емитер 2/2014)

Здраво редакцијо на ЕМИТЕР,
За почеток, поздрав до сите во редакцијата.
Да ви кажам, многу се израдував од објавениот проект во последниот број – проектот за звучникот Hi-Fi TNT15. Така, подетално го прочитав и некои работи не ми станаа јасни. На интернет ги најдов каталошките податоци за бас-звучникот и за хорната. За хорната пишува дека има осетливост од 104dB, а за басот само 94dB? Сега, проблемот тука е што господинот Филевски пишува дека звучникот TNT15 Hi-Fi има осетливост 96dB, а за бас-подрачјето уште поголема. Ако сте во можност, да ми објасните како Филевски ја добил оваа вредност со овој звучник?
Поздрав и продолжете така со убави проекти.
Петруш - Армагедон

Не станува збор за истиот звучник. На посочениот линк се дадени карактеристиките на новата верзија од звучникот E15-2500S, која во проспектот (pdf документот) е наречена E15-200S NEW, а истото може да се види од ознаката E15-200S3 на самиот линк за pdf документот. Старата верзија има 99dB/1W/1m ефикасност, додека новата само 94dB.
Побрзајте да ја купите старата верзија, додека ја има!
Владимир Филевски


LED-индикација на наизменичен напон (Емитер 1/2014)

Почитувани,
Ме интересира дали ќе биде доволна една диода за наизменичен напон од 12 и 24 волти да го претвори во прав напон за на него да поврзам ЛЕД-индикација или, сепак, ќе мора да ставам грец?
Томе Каев

Бидејќи не е наведено за каква LED-индикација станува збор, ќе се обидам да одговорам поопширно. Вообичаено светлечките диоди се напојуваат со струја од 1 до 20 mA, во зависност од типот на светлечката диода. Падот на напонот на светлечката диода Uf зависи од типот на диодата, односно каква боја на светлина емитира таа: инфрацрвена - 1,63V; црвена - 1,63 – 2,03V; портокалова - 2,03 - 2,10V; жолта - 2,10 – 2,18V; зелена - 1,9 – 4,0V; сина - 2,48 – 3,7V и бела - 3,5V.
Доколку не се ограничи струјата низ светлечката диода, и таа се приклучи директно на напојување, дидата ќе изгори. За ограничување на струјата низ светлечката диода, сериски со неа се врзува отпорник чија вредност се пресметува по формулата
R [Ω] = (U – Uf) / Id;
каде што U е напонот на напојување, Uf е падот на напонот на употребената диода и Id е струјата што треба да тече низ светлечката диода. Потребната моќност на отпорникот се определува по формулата P [W] = R•Id2.
На пример, ако сакаме да поврземе црвена светлечка диода којашто се напојува со 10mA на 12V, тогаш вредноста на серискиот отпорник се пресметува R = (12 - 1,8) / 0,01, односно R=1020Ω. Секогаш ја избираме стандардната вредност најблиску до пресметаната, во случајов 1000Ω и P = 1000 • 0,012 = 0,1W. Секогаш избираме отпорник со моќност поголема од пресметаната.
Светлечката диода може да се поврзе на наизменичен напон преку една насочувачка диода или преку Грецов насочувач. Разликата е во тоа што доколку не се употреби филтерски кондензатор, насочувањето на струјата со една насочувачка диода ќе даде еднонасочен пулсирачки напон, односно во една секунда свелтечката диода 50 пати ќе светне и ќе се исклучи, а со грецов насочувач треперењето ќе биде 100 пати во секунда. Човечкото око не може да го забележи ова брзо треперење, и изгледа како светлечката диода да свети постојано, но со послаб интензитет отколку кога е приклучена на еднонасочен напон.
Напомена: Бидејќи за наизменичниот напон секогаш се дава ефективната вредност, по насочувањето со една диода ќе се добие еднонасочен напон Udc=Uac•0,45; а со грецов спој Udc=Uac•0,9. Овие вредности важат ако по насочувачот нема филтерски кондензатор, а ако по насочувачот се постави филтерски кондензатор тогаш еднонасочниот напон изнесува приближно Udc=Uac•1,33.
На пазарот можат да се најдат самолепливи ленти со светлечки диоди наменети за декоративно осветлување. Во овие ленти веќе се вградени потребните сериски отпорници за ограничување на струјата, и лентите можат директно да се приклучат на еднонасочен напон соодветен на нивната спецификација (најчесто 12 или 24 волти).
Денис Галовски


Колкава е заштедата со намалено греење за 1-2 степена? (Емитер 1/2014)

Здраво Емитер,
Јас сум редовен читател на вашето списание уште од 1995-та година и благодарение на вас научив многу работи, изработив многу уреди и креативно си го пополнував времето. Во овој период актуелно е греењето, па дома со домашните и пријателите дебатиравме за тоа кој тип на греење е најповолен за луѓето, но и за џебот. Дискусијата запна кај тоа која е најоптималната температура и колку се заштедува на трошокот за греење ако температурата се намали за 1-2 степена. Јас се сеќавам на некој податок дека ако греењето го намалиме за 1 степен, ќе имаме заштеда од 10%, што значи дека на 10 кубици дрва ќе заштедиме 1 кубик, односно 3000 денари во сезона.
Дали некој од вашите стручни соработници може да даде поточен одговор со стручно објаснување?
Нека ви е среќна и успешна новата 2014 година.
Поздрав од Миле Најдоски

Благодариме за добрите желби по повод Новата година и од наша страна исто така Ви посакуваме сè најдобро.
Бидејќи баравте "поточен одговор со стручно објаснување", си земам слобода од сите аспекти подетално да го анализирам проблемот, во овој случај со помош на непопуларните, но истовремено и неминовните математички операции.
1. Кога се зборува за оптимална температура во некоја просторија во текот на грејната сезона и за удобноста за престој (во текот на летната сезона критериумите се други), таа зависи од намена на просторијата во станбениот објект, на кој се однесува (претпоставувам) и Вашето прашање. Вообичаено е во дневен престој таа да биде 20-22°C, во спална 16-17°C, во бања 24-26°C итн. Чувството за удобен престој зависи од возраста и индивидуалноста на лицата, како и од нивната активност во просторијата (лежење, седење, умерено движење). Но, во најголема мера, покрај температурата на внатрешниот воздух, чувството за удобна температура зависи и од температурата на внатрешните површини на градежните конструкции што го затвораат грејаниот простор (надворешни ѕидови, покриви, подни конструкции над подрум, еркери, прозорци итн.). Доколку оваа температура е значително пониска од температурата на внатрешниот воздух, тогаш овие површини "зрачат студенило", што всушност е зголемено оддавање топлина од нашето тело кон тие површини. Притоа нашето тело се лади и се добива впечаток дека температурата во просторијата е ниска, и покрај тоа што можеби таа изнесува и 22°C. Ова се случува кај објектите чии надворешни конструкции воопшто не се или се малку топлински изолирани. Топлинската изолација ја покачува температурата на внатрешните површини на конструкциите, и во зависност од нејзината дебелина, оваа температура значително се доближува кон температурата на внатрешниот воздух, односно нивната разлика е незначителна.
2. Неспорен факт е дека со намалување на внатрешната температура се намалуваат и потребите за топлинска енергија, односно се прави финансиска заштеда. Но, несакани последици од оваа мерка се намалениот комфор и, евентуално, здравствени проблеми. Не смееме оваа мерка за заштеда да ја изедначуваме со поимот "енергетска ефикасност", којашто подразбира исто така финансиски заштеди, но без нарушен комфор и опасност по здравјето.
3. Кога веќе сме свесни дека мерката намалување на внатрешната температура ќе резултира со финансиски заштеди (по цена на споменатите негативни последици), да ги проанализираме постапките за одредување на ефектите од ваквата мерка.
Главен фактор при оваа анализа е климатскиот. Бидејќи не ми е позната локацијата на која се наоѓа објектот на читателот Најдоски, ќе претпоставиме дека тоа е Скопје. Според податоците од Управата за хидрометеоролошки работи на РМ, грејната сезона за Скопје изнесува 176 дена (почеток на 19 октомври, крај на 13 април), со средна надворешна температура во овој период 5,1°C. Во математичките процедури се вклучува поимот "степен ден" (DD - Degree Day), чија вредност зависи од усвоената внатрешна температура, а се пресметува како DD = (Θi - Θ e средно x n. Ако ја усвоиме вообичаената внатрешна температура 20°C, тогаш степен-ден за Скопје е (20,0° - 5,1) x 176 = 2622. Ако внатрешната температура ја намалиме на 19°C, тогаш степен-ден е (19,0° - 5,1) x 176 = 2446.
Во натамошна анализа треба да се вклучат и карактеристиките на самиот објект (неговата геометрија, нето греаната подна површина, изолациските карактеристики на сите градежни конструкции – коефициенти U, среден коефициент H’T, вкупни специфични топлински загуби Htr, број на часови за греење во деноноќие h итн.). Бидејќи и овие податоци не се познати, ќе претпоставиме дека куќата е приземна, со димензии 10 x 10 m и височина 3 m. Вкупната површина на конструкциите низ кои се губи топлина (ѕидови со прозорци 120 m2, покрив 100 m2 и под 100 m2) позната како обвивка на зградата, во случајот изнесува Ae = 320 m2, а грејаната подна површина A = 100 m2. Претпоставка е дека се работи за добро изолирана куќа со вредност на средниот коефициентот H’T = 0,50 W/m2•K, при што се добива Htr = 0,50 x 320 = 160 W/K. Вообичаено, кај станбените згради греењето е вклучено 16 часа во едно деноноќие.
Во текот на грејната сезона, за внатрешна температура од 20°C, куќата од примерот ќе има потреба од топлинска енергија (Q):
Q = (H’T x Ae x DD x h ) /A = 67,1 kWh/m2a.
Ако внатрешната температура се намали на 19°C, годишната потреба од топлинска енергија по 1 m2 подна површина изнесува 62,6 kWh/m2a, што е за 7% помалку од случајот со внатрешната температура 20°C. Со намалување на внатрешната температура на 18°C, степен-ден изнесува 2270, а заштедите на топлинска енергија се 15,5%.
Пресметаните киловат-часови топлинска енергија во никој случај не се однесуваат на електрична енергија (чија примена за греење е најмалку препорачлива), туку на кој било извор на енергија, а изразувањето на оваа енергија во денари зависи од актуелната цена на разните енергенси.
Оваа теоретска пресметка, направена како одговор на прашањето на читателот Најдоски никој случај не треба да биде препорака како да се постапува при намалување на енергетските загуби. Принципите на енергетската ефикасност даваат голем потенцијал за решавање на проблемот, пред с# со примена на добра изолација, за што многупати пишувавме во ЕМИТЕР.
Петар Николовски


Моќен сабвуфер за 102dB на 20Hz (Емитер 1/2014)

Голема благодарност за одговорот на моето претходно писмо. Прекрасни одговори, како и секогаш. По опсежно пребарување низ нашиот град, успеав да најдам само еден 15-инчен бас-звучник којшто би можел да ги задоволи подолунаведените потреби. Но, и неговиот 12-инчен брат делува добро, ако не и подобро од 15-инчниот. Изборот е многу мал (15-инчниот е JBL GTO 1514, а 12 е JBL GTO 1214). Намената е, како што напоменав и претходно, да се употребува за квалитетна репродукција на музика, како и при гледање филм. Но, ниските фреквенции се задолжителни. Тоа би било 20Hz на -3dB (Qtc=0,8), или 25Hz во реалност. Би сакал да употребам 35-40 литарска кутија, која би била затворена.
Потоа би сакал да изработам Linkwitz-Transform коло со засилување од 10-15dB со кое би се добила бараната ниска фреквенција и изедначеност на репродукцијата. Тука ми е потребна ваша помош. Како би се вклопил таков склоп пред засилувачот за сабвуфер? Колото е многу едноставно и ви го испраќам во прилог. На интернет има калкулатори за соодветните вредности, па отпорниците и кондензаторите ќе се изберат соодветно. Кој операциски засилувач би го искористиле вие за оваа намена? Дали би вметнале LowPass-филтер пред или по ова коло? Или да се вгради во самото коло?
Според моите пресметки, за звучен сигнал од 30W на сателитите, сабвуферот би користел 500W на 20Hz, што е во рамките на издржливоста на звучникот, а и одот на мембраната е одржан под Xmax=14,5. Тоа би резултирало со 102dB потисок на 20-100Hz. (Секако ќе се стави прекинувач кој ќе го премостува на колото, наменет за "рокање".) Во случајов, 12-инчниот подобро се снаоѓа од 15-инчниот во 33-40 литарска кутија, па затоа и го споменав. Дали е возможно да се склопи сабвуферот, па да се измери точниот Qtc на кутијата и вуферот, па врз основа на точни параметри да се изработи наведеното Linkwitz-Transform коло?
Би ми препорачале ли некој засилувач за оваа потреба, кој би можел да се најде кај нас?
Според мене ова би требало да е евтин начин за добивање сабвуфер со 100dB на 20Hz, според мене. Конкурент со, слични перформанси би требало да биде B&W ASW610XP, по цена од 66 000 денари (кој е измерен на max 90db на 20Hz, односно декларирани -6dB на 18Hz, кои во реалноста се нешто повеќе од 6).
Уште еднаш, огромна благодарност за досегашната помош.
Дејан Маликовски

Linkwitz-transform колото е одлично решение за квалитетен и длабок звук од сабвуфер, а единствен недостаток му е потребата од звучник со многу голем Xmax и голема моќност. Звучникот JBL GTO 1214 во потполност ги задоволува тие предуслови, а исто така и Вашето барање за мал волумен на звучната кутија. Препорачувам најмалку 40 литри волумен, а најдобро би било околу 50 литри – под претпоставка дека се точни декларираните Thiele-Small параметри. Добро би било прво да се измерат тие параметри, но може и отпосле да се измери Qtc-параметарот на готовата звучна кутија, ако инсистирате на однапред одреден волумен за звучната кутија. Донесете го направениот сабвуфер во редакцијата на ЕМИТЕР или во фирмата АУДИО ЕКСПЕРТ на мерење.
Имајте на ум дека 102 dB можеби не се доволни за потполно доживување на звучните ефекти употребени во некои филмови – токму затоа бас-рефлекс или band-pass кутиите се многу популарни решенија за таа намена, по цена на полош квалитет на звукот.
Low-pass филтерот е потребен само ако се користи во рамките на класичен стереосистем, додека во surround систем не е потребен бидејќи процесорот во рисиверот ја врши таа функција. Филтерот треба да дојде пред Linkwitz-transform колото, да биде искористен како дополнителен бафер. Засилувачот на моќност треба да има влезен потенциометар со најмалку 100 komi отпорност. Можам да го препорачам професионалниот засилувач Master Audio MP 1000 со 450 W/4 оми синусна моќност по канал, по цена од 200 евра во АУДИО ЕКСПЕРТ ([email protected])
Владимир Филевски


Обновување избришани податоци од мемориска картичка (Емитер 12/2013)

Почитувани,
Дали има софтвер за обновување (recovery) на избришани податоци (конкретно слики) од мемориска картичка? Сликите се по грешка избришани од мемориската картичка. Дали се избришани преку фотоапаратот или преку компјутер (ако тоа менува нешто) не знам, прашувам во име на пријателка. Ако има софтвер, дали може да се обноват сликите во аматерски услови и која е постапката?
Со почит,
Зоран Јанкулоски

Има повеќе фактори од кои зависи враќањето на избришани слики/датотеки. Дали се избришани преку компјутер, или преку фотоапаратот, дали е форматирана картичката или не, дали бришењето е направено сега скоро или одамна. Во најдобрата ситуација во која сликите можат да се вратат, тоа може да се направи со соодветен софтвер, без софтвер – за жал, ништо.
Има многу такви, едноставни се за користење и интуитивни, дури и нивните бесплатни варијанти би завршиле работа. Кој е најдобар искрено не знам. Може да се пробаат следните:
http://www.recovering-deleted-files.net/
http://www.pandorarecovery.com/
http://www.easeus.com/data-recovery-software/
Неколку совети во ваков случај:
1. Не форматирајте го меморискиот уред, датотеките можеби сè уште се таму, но FAT табелата можеби е само ибришана, па со некој ваков соодветен софтвер таа може да биде освежена, и датотеките повторно да бидат достапни.
2. Не снимајте ништо на тој мемориски уред додека не се обидете да си ги повратите податоците затоа што, иако тие се тука, штом нивната FAT табела е избришана, оперативниот систем го означува како слободно местото на кое се наоѓаат датотеките, па по потреба може нив трајно да ги избрише.
3. Доколку избришаните податоци што сакате да ги повратите се на самиот хард диск и на истата партиција на која е инсталиран оперативниот систем, не правете ништо друго (или правете што е можно помалку) и веднаш пристапете кој враќање на податоците со некој соодветен софтвер. Имено, доколку продолжите да го користите компјутерот и понатаму, тоа може да доведе до бришење на податоците. Како тоа? Пример: Сурфате на интернет, прелистувачот презема привремени датотеки и ги зачувува на истата партиција, оперативниот систем може да одреди да ги зачува тие привремени датотеки на местото каде што се наоѓаат веќе избришаните затоа што ние бришејќи ги, сме го означиле за слободно местото на кое тие се наоѓале, па така тие можат да бидат трајно избришани.
Се надевам дека нешто од советите ќе Ви биде од корист и дека ќе си ги вратите сликите. Се разбира, најдобро е да се прави копија и да не дојде до вакво нешто, но кога веќе се случило, се надеваме дека сепак, може нешто да се спаси.
Александар Илиоски

Нема врска дали е избришано со самиот апарат или на компјутер. Тоа што е битно е по бришењето да немало друг запис на картичката, бидејќи со тоа ТРАЈНО ќе биде избришан претходниот запис (конкретно, тој што се "изгубил"). Самата природа на бришење запис е таква што податокот всушност не се брише трајно, туку се брише, ај да се изразиме така (да не почнуваме технички семинар на таа тема), само податокот за негово постоење на дискот/картичката. Со обичното бришење – DELETE, се дава информација на оперативниот систем дека тој дел од дискот/картичката е слободен за нов запис, и дури кога на тоа место ќе се презапише нов податок, претходниот трајно се губи.
Која било програма од типот на File Scavenger, Get Data Back, Easy Recovery, Recover my files или слична, може да послужи за враќање на избришаните податоци. По инсталацијата на софтверот, пожелно е, пред да започнеме со постапката за враќање на избришаните податоци, да се прочита и да се проучи упатството или менито help со кој располага програмата.
Самата постапка во основа е иста, но интерфејсот варира од програма до програма. Кај некои програми постапката е упростена (помалку чекори), но крајниот резултат е ист. Значи, најнапред се врши скенирање на хардверот и се пронаоѓаат сите приклучени хард дискови, USB-уреди, мемориски картички и сл. Тука треба да се има предвид дека некои програми не овозможуваат враќање од мемориски картички и/или USB.
Откако ќе се изврши проверка на хардверот, се покажуваат сите пронајдени дискови, картички, USB. Се избира уредот од кој сакаме да се вратат податоците, кај некои се бира и системот на датотеки (FAT, FAT32 или NTFS), што може да биде кочница доколку немате поим каков систем на датотеки имал уредот. Ако не се знае, постои опција (пак во зависност од софтверот) RAW RECOVERY, а некои програми овозможуваат враќање и ако не се наведе системот на датотеки.
Програмата File Scavenger нема да Ви додева со чекори од типот за каква хаварија се работи (бришење, форматирање, нечитливост и слично), но кај Get Data Back и Easy Recovery, тоа е еден од чекорите. Понатаму, некоја програма нуди (некоја пак не) да се избегне враќање на податоците што сте ги избришале свесно, но тоа во случај на несакано форматирање, или губење на MBR или слична хаварија.
Наредниот чекор е исчитувањето на уредот и листање на пронајдените податоци. Ги бирате/маркирате тие што сакате да Ви бидат вратени (или пак бирате да се врати се) и бирате локација на дискот каде да се снимат. Таа локација МОРА да биде на друг диск или партиција, не на таа од која се читаат!
Е сега, колку ќе биде успешна операцијата на спасување, е мала лотарија. Најлесно страдаат слики и аудио/видеозаписи, односно најголем процент на неуспешно враќање е токму кај нив. Секако, тоа зависи и од самата хаварија. Во вашиот случај постојат големи шанси да ви бидат успешно вратени избришаните фотографии, бидејќи говориме за обично бришење (DELETE), ако добро Ве разбрав.
Крајно, постојат и специјализирани лаборатории во Белград и Загреб за враќање податоци, кои имаат и соодветна опрема, уреди, лаборатории со HEPA 100 филтри. Не е баш евтино, но не и прескапо. Последна опција доколку податоците се навистина до таа мера битни.
Поздрав, и со среќа.
Зоран Ивановски


Проблем со лампашкиот засилувач Marshall JCM800 (Емитер 12/2013)

Најнапред многу ве поздравувам и ви пожелувам уште многу години успешна работа.
Јас сум повеќегодишен "емитерџија", кој досега со успех има составувано повеќе транзисторски засилувачи според написите на "Емитер", но немам искуство со лампашки засилувачи.
Имено, имам едно прашање до вас, мојот брат-музичар неколку години користи лампашки засилувач Marshall JCM 800. Досега овој засилувач не се расипал, освен што еднаш се менувани ослабените ламби EL34. Но, пред некој ден, на тонска проба пред концерт се случи братот тој засилувач, кој се имаше загревано повеќе од десет минути, по вклучувањето на "стенд бај" прекинувачот да го работи само минута-две без звучник (недовлезен џек на долниот дел од големата звучна кутија), од тоа засилувачот не работел, а од самиот засилувач се слушал само некој чуден шум при секој отсвирен акорд на електричната гитара. Бидејќи мислел дека проблем прави еден од гитарските кабли, кој одпорано понекогаш му прекинувал, продолжил со отсвирување на гитарски рифови, со надеж дека ќе проработи, сè додека не забележал дека не е добро приклучен џекот на звучната кутија.
По таа случка, тонот од засилувачот е многу послаб и поразличен од порано. Се обидовме со друга иста звучна кутија и со нови ламби и диоди во исправувачот, испитани се и сите отпорници и кондензатори, но без резултат. Јас со сета претпазливост поради високите напони во засилувачот ги измерив сите еднонасочни напони според шемата и констатирав дека се во дозволените граници на толеранција.
Ве молам ако сте во можност да ми одговорите што е оштетено на засилувачот кој неколку минути работел без звучници, бидејќи знам дека стручните соработници на "Емитер" имаат искуство со лампашките засилувачи.
Дејан Павловски од Битола

Ви благодариме на убавите желби и Ви честитаме за успешно изработените проекти.
Засилувачите со електронски цевки имаат излезен трансформатор кој може да настрада ако нема приклучено потрошувач (звучник) на него. Исто така, ако излезот е кусо споен, повторно страда излезниот трансформатор. И двата случаја се можни ако конекторот не е до крај притиснат во гнездото, така што најверојатно излезниот трансформатор делумно изгорел (некои секции од некоја намотка). Под претпоставка дека сè друго е исправно, единствено решение е да се премота излезниот трансформатор.
За груба проверка дали е исправен трансформаторот, прво (при исклучен засилувач!) треба да се извадат сите EL34, а потоа омски да се испита примарот преку мерење на отпорноста на двете намотки одделно. Marshall JCM 800 го има во неколку различни верзии, но сите се во класичен push-pull спој со пентоди. Според тоа, двата примара се без ултралинеарен извод, така што на примарната страна има само три жици – два краја од двете примарни намотки (што одат кон анодите од пентодите EL34) и еден заеднички извод. Тие примари се идентични и ако се исправни, треба да дадат иста отпорност мерено во однос на средниот извод. Ако отпорноста им е иста, тоа сè уште не е гаранција дека се исправни, бидејќи мерењето го правиме со мал напон. Уште попроблематичен за анализа е секундарот, кој има изводи за 4, 8 и 16 оми. Изводот за негативната повратна врска се зема од изводот за 8 оми.
За понатамошна анализа мора да се употреби извор на синусен напон (тест CD, wav фајл од компјутер или сигнал-генератор) кој ќе се приклучи на влезот од засилувачот. Бидете внимателни, бидеќи сите овие извори се многу посилни од сигналот на гитарата, така што треба да бидат добро атенуирани, речиси на минимум. Ако имате можност, употребете и осцилоскоп. Приклучете отпорник од околу 16 оми и 100 вати (паралелно-сериска врска на неколку отпорници) на излезната намотка означена со 16 оми. Ставете ги назад пентодите EL34, вклучете го засилувачот, почекајте минута-две да се загрее и пуштете го тест-сигналот. Прво измерете го напонот на секој од двата примара во однос на масата. Овој напон е пулсирачки еднонасочен, но волтметарот поставете го на наизменичното подрачје. Напоните треба да бидат исти. Ако не се исти,тогаш проблемот може и да не е во трансформаторот, туку некаде претходно во засилувачот. За да се елиминира едната можност, заменете ги меѓусебно жиците од примарот (при исклучен засилувач!) до анодите на пентодите, додека заедничкиот извод си останува непроменет. Ако сигналот останува ист на истиот примар, тогаш проблемот е во примарот на трансформаторот. Ако примарите се исправни, на секундарните изводи од трансформаторот треба да ги добиете следниве наизменични напони (релативно во однос на изводот за 16 оми):
100 % на 16 оми
70,7 % на 8 оми
50 % на 4 оми.
Ако сигналот на секундарите е различен од дадените вредности (толеранција од 5% е нормална!), тогаш проблемот е во секундарите на трансформаторот.
Владимир Филевски


Band-Pass сабвуфер со Pioneer TS-W307D2 (Емитер 11/2013)

Би сакал да ви поставам едно прашање во врска со звучникот Pioneer TS-W307D2. Параметрите кои ги најдов на интернет за него се: Qts = 0,44; Fs = 33,9Hz; Vas = l 42,21; Qms = 13,7; Qes = 0,45; SPL = 89dB; PRMS = 400W; Re = 2 +2 ohms; BL (TM) = 15,9 N / A (4ohms), XMAX = 8,7 mm.
Од производителот е препорачано за него да се користи компресиона кутија од 24 до 55 литри. Но, јас би сакал да знам дали може да се постави, на пример, во Band-Pass кутија од 6-ти ред? Тјунингот би бил – за предната кутија 10 литри / 60Hz, а за задна кутија 100 литри / 18Hz. Целта би била употреба од 15Hz до 60Hz за сабвуфер за домашно кино. Во овој случај, фазата е сосема изместена, но дали тоа е воопшто важно кај волку ниски фреквенции? Што би препорачале вие за "молзење" на што пониско подрачје од овој звучник? Или знаете некој подобар драјвер со цена под 100 евра?
Дејан Маликовски

На почетокот, да напоменам дека двете намотки од звучникот задолжително мора да се врзат сериски, за да се добие вкупна импеданса од 4 оми.
Несомнено најдобар звук ќе се добие во затворена (компресиона) кутија, токму како што препорачува Pioneer, но тогаш долната гранична фреквенција ќе биде само f3 = 55 Hz. Тоа е одлично за во автомобил, но недоволно ниско за сабвуфер за домашно кино. Во бас-рефлекс кутија од 45 литри и резонантна фреквенција fb = 30 Hz, се добива f3 = 32 Hz, што е доволно ниско за домашно кино, но квалитетот на басовите ќе биде полош од компресионата кутија. Голем број сабвуфери што можат да се најдат во продажба имаат приближно такви перформанси. За подлабоки фреквенции може да се употреби band-pass кутија, но квалитетот на басовите е уште полош од класичната бас-рефлекс кутија. Големите промени на фазата што сте ги забележале се само последица од многу лошата карактеристика на групно доцнење, а тоа увото дефинитивно ќе го чуе. Band-pass кутијата што ја предлагате не е оптимална – ефикасноста е само 85 dB/1W (во класична бас-рефлекс кутија би била 89dB/1W), додека карактеристиката на групно доцнење (и фазата, исто така) е многу лоша. Нешто подобри резултати се добиваат со комора од 15 литри и 50 Hz резонантна фреквенција (наместо 10 литри и 60 Hz) – ефикасноста тогаш е 86 dB/1W, а групното доцнење и фазата се полинеарни. При полна моќност од 400 W и во двата случаја се надминува дозволениот Xmax во појасот на фреквенции од 20 Hz до 35 Hz. Затоа, максималната моќност што смее да се предаде на звучникот мора да се ограничи на најмногу 200 W/4 оми. Напоменувам дека компјутерските симулации (особено од бесплатните или евтините програми) на band-pass кутиите не се доволно прецизни во делот на одредување димензии на бас-рефлекс цевките, така што мерењето е задолжително! Пониски фреквенции од овој звучник не можат да се добијат.
Pioneer има одлични цени, но сепак проверете дали може да се најде нешто подобро за истите пари (или слично за помалку пари). Проверете ги цените и Thiele-Small параметрите на моделите од другите произведувачи. Особено внимание посветете на Qts параметарот, кој треба да биде што е можно понизок (тоа автоматски значи подобар квалитет на звукот). Притоа, сопствената резонантна фреквенција fs на звучникот исто така треба да биде што е можно пониска, бидејќи всушност важен е односот fs/Qts, кој одредува колку ниско може да свири звучникот.
Направете симулации и споредете ги со резултатите што ги добивте за Pioneer S-W307D2. Но, имајте на ум дека, за жал, често се случува декларираните Thiele-Small параметри да не одговараат на вистината. Многупати сум измерил повисок Qts параметар, некогаш дури и двојно, па и тројно поголем од декларираниот! Притоа, fs секогаш била повисока (и Vas помал), па односот fs/Qts бил приближно ист, така што кутијата пресметана според декларираните параметри приближно би била коректна, но со многу полош квалитетот на звукот. Ако сте во можност, прво измерете ги Thiele-Small параметрите на звучниците пред да правите симулации на компјутер.
Владимир Филевски


Апликацијата Pocket Change е забранета? (Емитер 11/2013)

Во бројот 6/13 пишувавте за апликацијата Pocket Change. Ја препорачувавте како апликација за заработка од мобилен, меѓутоа апликацијата пред извесно време исчезна од маркетот на андроид, и ни пропаднаа освоените поени со кои што можевме нешто да нарачуваме. Имате ли некоја информација за (не)сериозноста на оваа апликација или и вие наседнавте на непроверен софтвер?!? Бидејќи вашето списание секогаш го читам и со нетрпение го купувам, и верувам во вашата професионалност, се надевам дека ќе ми одговорите набргу. Поздрав!
Александар Китевски

Како што сте забележале, апликацијата навистина повеќе ја нема на андроид-маркетот. Неофицијални причини за тоа, колку што јас успеав да дознаам, се дека: Google ја ставил во категоријата на забранети апликации - Gambling (Игри на среќа). На следниот форум, пак:
http://androidforums.com/android-games/623916-games-use-pocket-change-da...
можете да прочитате дека за USA и Австралија овој систем сè уште функционира. Дали е тоа навистина така и до кога, тоа не можам да го кажам. Прочитав и дека некои користат некој трик со лажирање на IP-адресата за да изгледа дека се наоѓаат во USA и така да можат да заработуваат поени. Од кај нив (од кај Pocket Change), нема никакви информации поврзани со ваквите проблеми.
Инаку, јас лично дознав за овој систем во јануари оваа година. Оттогаш собрав доволно поени и неодамна (пред неколку недели) го порачав Nexus 7. Таблетот успешно стигна на моја адреса. Се разбира, морав да платам царина од околу 4000 ден. Друго сè беше во ред. По порачувањето, на царина дојде за 4 дена. Добив исто и број за следење. Ова според мене укажува дека проблемот не е до (не)сериозноста на апликацијата, туку можеби неофицијалните причини со категоризирање како игра на среќа се точни.
Што ќе се случи на крај, не знам. Дали ќе престане да функционира целосно или, пак, ќе биде ограничена на одредени земји, како што е во моментов, навистина не знам. Останува да почекаме и да видиме.
Александар Илиоски


Спецификации и избор на засилувачи и звучници (Емитер 10/2013)

Во претходниве денови разгледував некоја аудио опрема за домашна употреба, па инспириран од мојата збунетост имам неколку прашања:
1. Ме интересира како да се разберат параметрите за еден засилувач, и како да се оцени неговиот квалитет? Како е врзан омскиот отпор со моќноста на засилувачот, т.е. ако на засилувач специфициран за 8 оми поврзам звучници од 6 или 4 оми дали ќе се зголеми неговата моќност и како тоа влијае на квалитетот на звукот. Што е предноста да се користи 8-омски, а што 4 или 6-омски звучник.
2. Што се добива ако засилувачот има торусно трафо или обично трафо, како влијае на чистотата на звукот и колкаво влијание има торусното трафо на цената на производот, како и заштита од оптоварување?
3. Кои параметри се клучни за квалитет на засилувачот и кои параметри и делови ја креваат екстремно цената?
4. Дали може да се поврзе, на пример, 5 x 100 W сараунд засилувач во стерео верзија и како се пресметува моќноста во тој случај за стерео верзија?
5. Дали засилувачот има различно изобличување при минимална оптовареност и при максимална оптовареност, и која би била најоптималната моќност на засилувачот за звучници специфицирани, на пример, како 150-ватни?
6. Кои се главни параметри на една звучна кутија и како да се издвои квалитет од неквалитет – која е предноста, а кој е недостатокот на звучниците со повеќе компонентни.
7. Дали звучници со повеќекомпонентна изведба бараат помоќен засилувач од еднокомпонентен звучник, иако се работи за иста моќност?
8. Дали е подобро да се купат звучници со помала импеданса или звучници со поголема импеданса, што се добива, а што се губи?
Милан Крајчевски

Прашањата што ги поставивте се комплексни и заслужуваат поширока елаборација, но за сега подготвив само неколку кратки одговори. Ако се интересирате за купување, можам да дадам препорака што да купите, но прво морате сами да одлучите колку пари ќе издвоите за тоа. Најевтините surround рисивери се 240 евра, додека комплет 5.1 звучници (со активен сабвуфер) се над 700 евра. Сè што е под овие цени не го сметам за hi-fi.
Добар стерео засилувач има за 190 евра (но со релативно мала моќност), а добар пар звучници се добиваат од 160-200 евра, па нагоре. Многу добар засилувач има за 250 евра, а пар звучници за 300 евра. Она што е навистина одлично, почнува со цена од 1500 евра.
1. Засилувач специфициран со 120 W/8 оми ќе даде поголема моќност на звучници од 4 оми, во идеален случај ќе даде 240 W. Но, тоа во реалноста речиси никогаш не е така, заради вообичаените компромиси околу цената на засилувачот и потребните делови, па затоа тој засилувач на 4 оми ќе даде некаде околу 180 W. На звучници од 6 оми ќе даде околу 160 W. Квалитетот на звукот нема да се менува на пониските импеданси, освен ако во засилувачот не се направени преголеми компромиси.
2. Торусното трафо е поскапо и има многу помала можност за појава на индуциран брум, особено кај засилувачи направени со самоградба. Инаку, постојат врвни засилувачи со класично трафо и ништо не им фали. Најефикасна заштитата од преопотоварување е со предимензионирање на трафото, но всушност најслабата алка се излезните транзистори - тие први горат ако засилувачот се преоптовари. Цената на трафото е значаен дел од цената на целиот засилувач.
3. Рамната фреквенциска карактеристика, малите изобличувања и можноста да даде доволно силна струја (доволно голема моќност) на својот излез се најважните параметри за засилувачот, но тоа веќе одамна не е проблем да се постигне. Тие се предуслови за основен, добар квалитет на звукот. Но, секоја наредна скала нагоре во квалитетот на звукот не е едноставно да се посочи. На пример, една многу важна карактеристика е колкави изобличувања и колкава моќност дава засилувачот на комплексни импеданси (за разлика од чисто отпорнички 8 или 4 оми) – тие параметри ниедна фирма не ги дава, а единствено можат да се најдат во некои тестови во списанија за аудиотехника. Уште полошо е тоа што некои работи во врска со квалитетот на звукот на засилувачите сè уште не се објаснети од науката. Она што науката со сигурност го знае и го употребува се квалитетни и многу скапи излезни 7 транзистори со голема линеарност.
4. Не треба ништо посебно да се поврзува, секој surround засилувач има опција два негови канала (front L + front R) да работат како класичен стереозасилувач. Во конкретниот пример, ќе се добијат 2 x 100 W во стереорежим.
5. Засилувачите имаат прилично константно ниско изобличување од мала па сè до пред максималната излезна моќност (всушност, изобличувањето благо расте со моќноста). Кога ќе дојде до максималната моќност, изобличувањата нагло растат заради клипинг на засилувачот – тоа е оној непријатен, изобличен звук. Токму поради тоа се препорачува моќноста на засилувачот да е приближна на звучникот (ако се бара максимална можна јачина на звукот), но да се внимава засилувачот да не влезе во клипинг. Во конкретниов случај, за максимално гласна репродукција од тој звучник потребен е 150 W засилувач. Инаку, за домашна употреба и нормално гласно слушање доволен е засилувач од 20 W, но тогаш опасноста од клипинг е поголема (и опасноста од горење на високотонците) во случај на погласно слушање.
6. Предноста е употреба на специјализирани звучнички единици (драјвери) за одредени опсези на фреквенции, што резултира во подобра дисперзија на звукот, помали изобличувања и порамна фреквенциска карактеристика (и подлабоки басови). Недостаток е повисоката цена (повеќе драјвери) и посложена и поскапа свртница.
7. Не.
8. Звучници со пониска импеданса влечат поголема струја од засилувачот. Некои засилувачи (повеќето surround рисивери) не можат да дадат доволно голема струја за звучници од 4 оми (тогаш на засилувачот кај излезните конектори пишува "8-16 ohm" или "6-16 ohm"). Општо, звучник од 8 оми лесно ќе свири на секој засилувач, додека звучник од 4 оми не ќе може да се приклучи на некои засилувачи. Но, проблемот е што тие номинални 8 оми или 4 оми не ја покажуваат целата слика, тука поважна е целата зависност на импедансата од фреквенцијата. Може да се случи звучник со номинална импеданса од 8 оми да има многу големи промени на фазата и опасно ниски импеданси на одредени фреквенции и заради тоа да му прави повеќе проблеми на засилувачот, отколку звучник од 4 оми со благи промени на имедансата во целото фреквенциско подрачје.
Заклучок: Сите hi-fi засилувачи имаат добри основни параметри и од нив не може да се заклучи каков звук ќе даваат. Деталните мерни тестови во списанијата за Hc-Fi аудиотехника можат да дадат повеќе информации, но на крај врховниот судија сепак е увото. Разликите во звукот на засилувачите се мали и не можат да се споредат со големите разлики во звукот меѓу звучниците.
За разлика од засилувачите, врз основа на измерените параметри на звучниците може однапред да се предвидат многу аспекти од тоа каков звук ќе има звучникот, но на крај повторно одлучува увото.
Препорака: за звучници да се издвојат повеќе пари отколку за засилувачот.
Владимир Филевски


Зошто ми прегоре засилувачот со STK4038II? (Емитер 10/2013)

Здраво,
Јас сум редовен читател на вашето списание па ги читам и писмата испратени до Редакцијата, читам и критики во стилот дека хартијата на која се печати списанието требало да биде поквалитетна и слично. Според мене ова се бизарни критики, јас можам да дадам само комплименти. Списанието ви е супер – продолжете така и понатаму.
Да преминам на главното.
Пред еден месец купивме комплет кит за проектот "Засилувач од серијата на STK4038II" од ЕМИТЕР 6/2005, го склопивме како што беше наведено во списанието (три пати мери, еднаш сечи) го вклучивме и звучеше со квалитет на засилувач со ламби.
Употребивме електронски елементи наведени во списанието со мали промени: кондензаторите C12 и C13 ги ставивме 4700µF/63V и употребивме тороидно трафо кое на секундарот испорачува 51V односно нефилтрирано испорачува напон од 2x25,5V. Ако се пресмета 51/1,32 се добива напон од 2x38,6V, значи речиси 40% поголем напон од препорачаното – во списанието е наведена гранична вредност од ±57V. Според табелата во списанието треба да имаме препорачен напон од 32,5V односно 2x24V. Користиме стари звучници во нови кутии, накои на Горење со драјвери од ЕИ Ниш (од HSR 40W на 4 ома). Звукот беше прекрасен меѓутоа при последното вклучување засилувачат прегоре иако не беше оптоварен на максимална јачина, па така целиот ќеиф се претвори во разочарување. Сега од разочарување немам ниту желба ниту сили да ги проверувам сите елементи поединечно за да дојдам до причината за дефектот.
Ви го опишав трафото пошто мислам дека тоа е главната причина за дефектот, друго не гледам што би било причина за грешка бидејќи претходно си работеше како што треба. Го проверив трафото и кај него нема промени во карактеристиките и испорачува напон до самата плочка судејќи по тоа дека светат LED диодите. Затоа мислам дека интегралецот е отиден во неповрат, а не знам како да го проверам со обичен унимер. Затоа прашањето ми е као да го проверам интегралецот или, пак, вие да ми посочите која е можната причина за дефектот (можеби некој отпорник или кондензатор) за да ми ја олесните работата. И дали според каректеристиките на трафото можам да набавам и ставам STK4042II, јас мислам дека може ама ми треба ваше мислење за да не се случи истото. Имаме и други засилувачи како JVC и Techniks, барем денес не е проблем да се набави половен засилувач за цена до 50 евра, меѓутоа нема ништо поубаво од филингот да користиш засилувач што си го направил со сопствен труд.
Можеби сум испуштил нешто што може да ви помогне во откривањето на можната причина на дефектот па слободно прашајте ме.
Поздрав и однапред ви благодарам,
Ташо Христов

Ви благодариме за пофалните зборови. Што се однесува до техничката страна на вашето писмо, погрешно ја извршувате пресметката посочена во Емитер 06/2005 во врска со одредување на напонот на секундарот на трансформаторот зависно од употребеното ИК.
Кај вас ситуацијата е обратна, односно вие имате трансформатор со одреден напон на секундарот (2 x 25,5V). За да ја одредите врвната вредност на еднонасочниот напон што би го добиле со ваков трансформатор, треба ефективната вредност на наизменичниот напон да ја помножите со 1,41 и да одземете 1,4V (пад на напон на исправувачот во Грецов спој). Значи тука имаме: 25,5 x 1,41 - 1,4 = 34,5 V, односно врвната вредност на добиениот еднонасочен напон е 2 x 34,5 V, или ±34,5 V. Како што гледате, тоа е многу пониско од максималниот еднонасочен напон кој го издржува STK4038II (2 x 57 V, или ±57 V).
Горенаведената пресметка се однесува за специјалниот случај кога мрежниот напон изнесува точно 230 V, што никогаш не е случај. Напонот во нисконапонската мрежа ЕВН го дефинира како 230 V ±10%, а знаејќи ја реалната ситуација, паметно би било да се земат предвид флуктуации од ±20% што значи дека со вашиот трансформатор во содејство со диодите D1 до D4 и кондензарорите C1 и C2 може да се добие еднонасочен напон чија врвна вредност би се движела од 2 x 27,5 V до 2 x 41,5 V. Како што се гледа, и 2 x 41,5 V е многу под максималните 2 x 57 V кои може да ги издржи вашето ИК. Според ова во овој случај, потопно е непотребно STK4038II да се замени со некој "појак" од истата серија (на пример со STK4042II).
Значи, не е проблемот во трансформаторот, овој дури дава нешто помал напон од потребниот за да се добијат 60W на 8 ома со ова ИК! Според описот што го дадовте, најверојатно се работи за дефект на самото ИК. Тоа можете "на ладно" да го споредите со друго исправно мерејќи ги отпорите на соодветните изводи кон маса (изводот 3). Мерење "на ладно" значи одлемен ИК, односно ниедна од неговите ногарки да не е врзана во коло.
Потоа, препорачливо е да извршите мерења и "во живо", односно без ништо да се одлеми! Не плашете се! Не можете со ова многу повеќе да му наштетите на вашето ИК, та тој веќе еднаш (ако не и повеќе пати) бил приклучен на напон откога настанал дефектот! Што треба да мериме? Прво и основно мерење е да се измери напонот на излезот (ногарка 13) кон маса (ногарка 3). Тој напон, при краткоспоен влез (краткоспојник помеѓу IN и SGND) не смее да биде многу поголем од 100 mV, а обично изнесува од –20 mV do +20 mV. Ако овој напон е превисок, тоа упатува на неисправен ИК или на неисправна повратна врска (R6, R7 и C5).
Второ вообичаено мерење кое се извршува е мерењето на мирната струја (исто така при краткоспоен влез). Таа за STK4038II треба да изнесува помалку од 50 mA односно да предизвика пад на напон од најмногу 0,5 V на отпорник од 10 ома врзан на ред со позитивниот напон на напојување (+Us). Ако ја употребувате печатената плочка на Емитер (ППК020), одлемете ја ногарката 14 од ИК и вметнете го отпорникот од 10 ома меѓу неа и предвидениот извод на ППК. Преголема мирна струја јасно упатува на дефект на ИК!
Ако при првите две мерења сме добиле исправни вредности, проверете ги R4, R5, C3 и C4. И, се разбира, напоните +Us и -Us, ако не сте го направиле тоа уште на почеток!
На крај, ама не и последното што воопшто може да се случи е тоа што можеби вашиот ИК е термички оштетен, односно, просто кажано, сте го прегреале. Имајте на ум дека најголема дисипација на топлина кај засилувачите од АБ класа не настанува при најголема моќност, туку кај моќности нешто поголеми од половината од максималната! Во тој случај, новиот ИК ќе треба да го монтирате на поголемо ладилно тело!
Емилијан Иљоски


Pages

Пишувајте ни, прашувајте, коментирајте, предлагајте...

Ако имате некоја критика, пофалба или предлог за списанието, ако имате прашање или коментар во врска со некој напис објавен во ЕМИТЕР, ако имате прашање од која било област од науката и техниката или, ако имате проблеми со изработка и поправката на вашите уреди и системи – слободно обратете ни се.

Потрудете се вашите писма да бидат кратки и прецизни, но внимавајте да ги содржат сите неопходни информации во врска со темата. Ќе се потрудиме нашиот одговор да го добиете што побрзо (преку e-mail), а најинтересните писма, заедно со нашиот одговор ќе бидат објавени во списанието и на нашиот Веб портал (http://www.emiter.com.mk/pisma). Во секој број едно писмо ќе биде прогласено за “Писмо на бројот“ и неговиот автор ќе биде награден со полугодишна претплата на ЕМИТЕР.
Напоменуваме дека сите писма што ќе пристигнат на адреса на редакцијата сметаме дека се испратени со цел да бидат објавени. Редакцијата го задржува правото да ги обработи писмата што ќе бидат објавени, во насока на лектура, појаснување и кратење. На крајот, мора да напоменеме дека, и покрај нашата желба, сепак, не сме во можност да одговориме на сите писма и прашања.